नवोदकम्

यन्त्रोपारोपितकोशांशः

कल्पद्रुमः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

नवोदकम्, क्ली, (नवमुदकम् ।) नूतनजलम् । यथा, मिताक्षरायां स्मृतिः । “काले नवोदकं शुद्धं न पातव्यञ्च तत् त्र्यहम् । अकाले तु दशाहानि पीत्वा नाद्यादहर्निशम् ॥” इति शुद्धितत्त्वम् ॥ तन्निमित्तकं श्राद्धं कर्त्तव्यम् । यथा, शातातपः । “नवोदके नवान्ने च गृहप्रच्छादने तथा । पितरः स्पृहयन्त्यन्नमष्टकासु मघासु च ॥ तस्माद्दद्यात् सदा युक्तो विद्बत्सु ब्राह्मणेषु च ॥ नवोदके वर्षोपक्रमे । आर्द्रागते रवाविति यावत् । ‘आर्द्रादितो विशाखान्तं रविचारेण वर्षति ।’ इति नव्यवर्द्धमानधृतात् ॥ ‘प्राविट्काले समायाते रौद्रऋक्षगते रवौ । नाडीवेधसमायोगे जलयोगं वदाम्यहम् ॥’ इति रुद्रयामलाच्च ॥ रौद्रमार्द्रा ॥ * ॥ नवोदकश्राद्धस्य सावकाश- त्वात् त्रयोदश्यादिकनिषेधमाह दीपिकायाम् । ‘त्रयोदशीं जन्मदिनञ्च नन्दां जन्मर्क्षतारां सितवासरञ्च । त्यक्त्वा हरीज्येन्दुकरान्त्यमैत्र- ध्रुवेषु च श्राद्धविधानमिष्टम् ॥’ सितवासरं शुक्रवारम् । ऋक्षं राशिः । हर्य्या- दयः श्रवणपुष्यमृगशिरोहस्तारेवत्यनुराधोत्तरा- त्रितयरोहिण्यः । कृष्णपक्षे चेन्नवोदकश्राद्ध- कालस्तदोभयोः श्राद्धयोस्तन्त्रात् सिद्धिः ।” इति तिथ्यादितत्त्वम् ॥