नाकुल
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
नाकुलः, पुं, (नकुलस्य गोत्रापत्यम् । नकुल + “ऋष्यन्धकवृष्णिकुरुभ्यश्च ।” ४ । १ । ११४ । इत्यण् ।) नकुलपुत्त्रः । इति सिद्धान्तकौमुदी ॥ (यथा, महाभारते । ६ । ४७ । ५१ । “शवराः कुण्डलाश्चैव वत्साश्च सह नाकुलैः । नकुलः सहदेवश्च वामं पक्षं समाश्रिताः ॥” तन्त्रविशेषे, क्ली । यथा, कूर्म्मपुराणे । “एवं सम्बोधितो रुद्रो माधवेन मुरारिणा । चकार मोहशास्त्राणि केशवोऽपि शिवेरितः कापालं नाकुलं वामं भैरवं पूर्ब्बपश्चिमम् । पञ्चरात्रं पाशुपतं तथान्यानि सहस्रशः ॥” नकुलस्येदम् । तस्येदमित्यण् ।) नकुलसम्बन्धिनि, त्रि ॥ (न आकुलः इति विग्रहे । अनाकुलश्च ॥)
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
नाकुल¦ पु॰ नकुलस्य गोत्रापत्यम्
“ऋष्यन्धकवृष्णिकुरुभ्यः” पा॰गोत्रे अण् न तु इञ्।
१ नकुलस्य गोत्रापत्ये। नकुल इवशर्करा॰ इवार्थे अण्।
२ नकुलसदृशे च। नकुलेन दृष्टातेन पीता वा अण् ङीप्।
३ कुक्कुटीकन्दे
४ रास्नायां
५ चविकायाञ्च स्त्री मेदि॰।
६ यवतिक्तायां
७ श्वेतकण्ट-कार्य्यां
८ कन्दभेदे च स्त्री राजनि॰।
“नाकुली तुवरातिक्ता कटुकोष्णा विनाशयेत्। भोगिलतावृश्चिकाखुविषज्वरकृमिव्रणान्” शब्दार्थचि॰ धृतवाक्यम्।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
नाकुल¦ mfn. (-लः-ली-लं) Relating or belonging to an ichneumon. f. (-ली)
1. A plant; the ichneumon plant, a vegetable supposed to furnish [Page382-b+ 60] the mungoose with an antidote, when bitten in a conflict with a snake, (Serpent ophioxylon)
2. The root of the Simul tree, (कुक्कुटोकन्द) A sort of pepper, (Piper chavya) E. नकुल the ichneu- mon, affixes अण् and ङीष् | चविके, (चै) राम्नायां, यवतिक्तायां, श्वेत- कण्टकार्य्यां च |
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
नाकुल mf( ई)n. (fr. नक्)ichneumon-like g. शर्करा-दि
नाकुल m. patr. fr. नकुलRPra1t. (See. Pa1n2. 4-1 , 114 Sch. )
नाकुल m. pl. N. of a people MBh.
नाकुल m. Piper Chaba L.
नाकुल m. = यव-तिक्ता(L.) , सर्प-गन्धा(Bh.) , and other plants.
Purana Encyclopedia
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
Nākula : m. (pl.): Name of a people (?).
On the second day of war, Nākulas and others, led by Nakula and Sahadeva, stood on the left side of the Krauñcāruṇavyūha (6. 46. 39; Krauñca 6. 47. 1) of the Pāṇḍavas (saha nākulaiḥ…vāmaṁ pārśvaṁ samāśritāḥ) 6. 46. 51; (name of a people, or chracterization of the warriors led by Nakula ?)
_______________________________
*1st word in right half of page p755_mci (+offset) in original book.
Mahabharata Cultural Index
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
Nākula : m. (pl.): Name of a people (?).
On the second day of war, Nākulas and others, led by Nakula and Sahadeva, stood on the left side of the Krauñcāruṇavyūha (6. 46. 39; Krauñca 6. 47. 1) of the Pāṇḍavas (saha nākulaiḥ…vāmaṁ pārśvaṁ samāśritāḥ) 6. 46. 51; (name of a people, or chracterization of the warriors led by Nakula ?)
_______________________________
*1st word in right half of page p755_mci (+offset) in original book.