नाडीजङ्घ

यन्त्रोपारोपितकोशांशः

कल्पद्रुमः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

नाडीजङ्घः, पुं, (नाडीवत् जङ्घा यस्य ।) काकः । इति त्रिकाण्डशेषः ॥ मुनिविशेषः । यथा । “नाडीजङ्घः सुरगुरुमुनिर्व्वक्ति वृष्टेरकालौ मासावेतौ न शुभफलदौ पौषमाघौ न शेषान् ।” इति मलमासतत्त्वम् ॥ षकविशेषः । यथा, महाभारते । १२ । १६९ । १९ -- २० । “ततोऽस्तं भास्करे याते सन्ध्याकाल उपस्थिते । आजगाम स्वभवनं ब्रह्मलोकात् खगोत्तमः ॥ नाडीजङ्घ इति ख्यातो दयितो ब्रह्मणः सखा । वकराजो महाप्राज्ञः कश्यपस्यात्मसम्भवः ॥”

वाचस्पत्यम्

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

नाडीजङ्घ¦ पुंस्त्री नाडीव नालमिव जङ्गास्य।

१ काके त्रिका॰

२ बकभेदे। स च द्विविधस्तत्र इन्द्रद्युम्रसरसि स्थितश्चिर-जीवी एक। यथोक्तं भा॰ व॰

१९

८ अ॰
“अस्ति स्वस्वि-न्द्रद्युम्नं नाम सरस्तस्विन्नाडीजङ्घोनाम वकः प्रतिवसतिसोऽस्मत्तश्चिरजाततरस्तं पृच्छेति” अन्यः कश्यपात्मजःराजधर्भाख्यः। तत्कथा
“ततोऽस्तं भास्करे याते सन्ध्या-काल उपस्थिते। आजगाम स्वभवनं ब्रह्मलोकात्खगोत्तमः। नाडीजङ्घ इति ख्यातो दयितो ब्रह्मणः[Page4027-a+ 38] सखा। वकराजो महाप्राज्ञः कश्यपस्यात्मसम्भवः। राजधर्मेति विख्यातो बमूवाप्रतिमो मुवि। देवकन्यासुतःश्रीमान् विद्वान् देवसमप्रभः। मृष्टाभरणसम्पन्नो भूष-णैरर्कसन्निभैः। भूषितः सर्वगात्रेषु देवगर्भः श्रियाज्वलन्” भा॰ शा॰

१६

९ अ॰।

३ मुनिभेदे
“नाडीजङ्घःसुरगुरुमुनिर्वक्ति वृष्टेरकालौ मासवेतौ न शुभफलदौपौषमासौ न शेषान्” मलमा॰ त॰।

शब्दसागरः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

नाडीजङ्घ¦ m. (-ङ्घः)
1. A crow.
2. The name of a holy teacher or saint.
3. The name of a fabulous crane. E. नाडी a stalk, and जङ्घा a leg or thigh.

Monier-Williams

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

नाडीजङ्घ/ नाडी--जङ्घ m. " id. " , a crow

नाडीजङ्घ/ नाडी--जङ्घ m. N. of a fabulous crane MBh.

नाडीजङ्घ/ नाडी--जङ्घ m. of a मुनिL. (See. नालि-ज्).

Purana Encyclopedia

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

Nāḍījaṅgha  : m.: A mythical crane, also called Rājadharman 12. 163. 19.


A. Birth: Son of a devakanyā and Kaśyapa 12. 163. 18, 19.


B. Residence: Lake Inradyumna 3. 191. 9.


C. Description: Learned (mahāprajñaḥ, vidvān 12, 163. 18, 19), lustrous like the chief of gods, adorned with bright ornaments of gold, blazing with lustre 12. 163. 19, 20.


D. Status: Best among the birds (khagottama), king of the cranes (bakarāja); unrivalled on the earth; as friend of god Brahman, he used to visit the world of Brahman 12. 163. 17-19.


E. Age: Of fabulous age, older then the owl Prākārakarṇa; Nāḍījaṅgha directed the royal sage Indradyumna to the tortoise Akūpāra who was older than he (Nāḍījaṅgha) 3. 191. 9-14.

[See Rājadharman]


_______________________________
*3rd word in left half of page p34_mci (+offset) in original book.

Mahabharata Cultural Index

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

Nāḍījaṅgha  : m.: A mythical crane, also called Rājadharman 12. 163. 19.


A. Birth: Son of a devakanyā and Kaśyapa 12. 163. 18, 19.


B. Residence: Lake Inradyumna 3. 191. 9.


C. Description: Learned (mahāprajñaḥ, vidvān 12, 163. 18, 19), lustrous like the chief of gods, adorned with bright ornaments of gold, blazing with lustre 12. 163. 19, 20.


D. Status: Best among the birds (khagottama), king of the cranes (bakarāja); unrivalled on the earth; as friend of god Brahman, he used to visit the world of Brahman 12. 163. 17-19.


E. Age: Of fabulous age, older then the owl Prākārakarṇa; Nāḍījaṅgha directed the royal sage Indradyumna to the tortoise Akūpāra who was older than he (Nāḍījaṅgha) 3. 191. 9-14.

[See Rājadharman]


_______________________________
*3rd word in left half of page p34_mci (+offset) in original book.