निकुम्भः

यन्त्रोपारोपितकोशांशः

कल्पद्रुमः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

निकुम्भः, पुं, कुम्भकर्णपुत्त्रः । (यथा, रामायणे । ६ । ७५ । ४६ । “स कुम्भञ्च निकुम्भञ्च कुम्भकर्णात्मजावुभौ । प्रेषयामास संक्रुव्वो राक्षसैर्बहुभिः सह ॥”) दन्तिकावृक्षः । इति मेदिनी । भे, १७ ॥ (अस्य पर्य्यायो यथा, -- “चित्रादन्ती निफुम्भः स्यादुपचित्रा मुकूलकः । दाक्षायणी विशल्या च तथोडुम्बरपर्ण्यपि ॥” इति वैद्यकरत्नमालायाम् ॥) (प्रह्लादस्य पुत्त्रविशेषः । यथा, महाभारते । १ । ६५ । १९ । “प्रह्लादस्य त्रयः पुत्त्राः ख्याताः सर्व्वत्र भारत ! । विरोचनश्च कुम्भश्च निकुम्भश्चेति भारत ! ॥” दनोः पुत्त्राणामन्यतमः । यथा, तत्रैव । १ । ६५ । २५ । “निचन्द्रश्च निकुम्भश्च कुपटः कपटस्तथा । शरभः शलभश्चैव सूर्य्याचन्द्रमसौ तथा । एते ख्याता दनोर्व्वंशे दानवाः परिकीर्त्तिताः ॥” स्वनामख्यातः क्षत्त्रियविशेषः । इति सह्याद्रि- खण्डे । ३४ । ४४ ॥ महादेवस्य पार्श्वानुचर- विशेषः । यथा, हरिवंशे । २९ । ४५ । “पार्श्वे तिष्ठन्तमाहूय निकुम्भमिदमब्रवीत् । गणेश्वरपुरीं गत्वा शून्यां वाराणसों कुरु ॥” तथा च रघुः । २ । ३५ । “अवेहि मां किङ्करमष्टमूर्त्तेः कुम्भोदरं नाम निकुम्भमित्रम् ॥” स्कन्दस्य सैनिकविशेषः । यथा, महाभारते । ९ । ४५ । ५३ । “शृणु नामानि चाप्येषां येऽन्ये स्कन्दस्य सैनिकाः । विविधायुधसम्पन्नाश्चित्राभरणवर्म्मिणः । शङ्कुकर्णो निकुम्भश्च पद्मः कुमुद एव च ॥” हर्य्यश्वपुत्त्रविशेषः । यथा, हरिवंशे । १२ । २ । “धौन्धुमारिर्दृढाश्वस्तु हर्य्यश्वस्तस्य चात्मजः । हर्य्यश्वस्य निकुम्भोऽभूत् क्षत्त्रधर्म्मरतः सदा ॥”)

Apte

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

निकुम्भः [nikumbhḥ], 1 N. of an attendant of Śiva; R.2.35.

N. of the father of Sunda and Upasunda.