निगड
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
निगडः, पुं क्ली, (निगलति बध्नातीति । नि + गल + अच् । लस्य डत्वम् ।) हस्तिनां लोह- मयपादबन्धोपकरणम् । इति भरतः ॥ आ~दु इति दा~डुका इति च ख्यातः ॥ तत्पर्य्यायः । शृङ्खलः २ अन्दुकः ३ । इत्यमरः । २ । ८ । ४१ ॥ हिञ्जीरः ४ अन्धुः ५ । इति शब्दरत्नावली ॥ (यथा, माघे । ५ । ४८ । “बद्धापराणि परितो निगडान्यलावीत् स्वातन्त्र्यमुजज्वलमवाप करेणुराजः ॥”)
अमरकोशः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
निगड पुं-नपुं।
गजशृङ्खला
समानार्थक:शृङ्खल,अन्दुक,निगड
2।8।41।2।2
तोत्रं वेणुकमालानं बन्धस्तम्भेऽथ शृङ्खले। अन्दुको निगडोऽस्त्री स्यादङ्कुशोऽस्त्री सृणिः स्त्रियाम्.।
सम्बन्धि1 : हस्तिः
पदार्थ-विभागः : , द्रव्यम्, पृथ्वी, अचलनिर्जीवः, अचलनिर्जीववस्तु
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
निगड¦ पु॰ न॰। नि + गल--अच् सस्य डः।
१ शृङ्खलायाम्(वेडी)। निवृत्तो गडः सेचनमस्मात् कठिनत्वात्।
२ लोह-मये हस्तिपादबन्धने अन्दुके अमरः।
“संसारे संनिब-द्धानां निगडच्छेदकर्त्तरि” ब्रह्मवै॰ पु॰
“बद्धापराणि परितोनिगडान्यलावीत्” माघः।
३ बद्धे त्रि॰
“वद्धस्य निगडस्यच” मनुः
“निगडः निगडितः” कुल्लू॰। लस्य नडः। निगलः तत्रार्थे हेमच॰।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
निगड¦ mn. (-डः-डं) Iron chain for the feet, a fetter, but especially the heel chains of an elephant. E. नि not, गड् to drop, (to drop off,) affix अच् | नि + गल + अच् | डलयोरैक्यात् डत्वम् |
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
निगड [nigaḍa], a. [नि-गल्-अच् लस्य डः] Fettered, chained; बद्धस्य निगडस्य च Ms.4.21.
डः, डम् An iron chain for the feet of an elephant; बद्धापराणि परितो निगडान्य- लावीत् Śi.5.48; Bv.4.2; निबद्धनिगडालाननियन्त्रितमदद्विपम् Śiva. B.2.52.
A fetter, chain or shackle in general; देवकीं वसुदेवं च निगृह्य निगडैर्गृहे Bhāg.1.1.66.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
निगड/ नि-गड m. ( g. अर्धर्चा-दि)and n. (fr. गड्= गल्?)an iron chain for the feet , ( esp. ) the heel chains for an elephant or a noose for catching the feet and throwing an animal down , any fetter or shackle Hariv. Ka1v. etc.
निगड/ नि-गड m. N. of a teacher(608020 -क्ष्वेडनn. N. of wk. )
निगड/ नि-गड mfn. bound or fettered on the feet Mn. iv.210.