निगद
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
निगदः, पुं, (नि + गद भाषे + “नौ गदनदपठ- स्वनः ।” ३ । ३ । ६४ । इति अप् ।) भाष- णम् । कथनम् । तत्पर्य्यायः । निगादः २ । इत्यमरः । ३ । २ । १२ ॥ (यथा, भागवते । ५ । ३ । १६ । “इति निगदेनाभिष्टूयमानो भगवाननिमिष- र्षभो वर्षधवाभिवादिताभिवन्दितचरणः सदय- मिदमाह ॥”) उच्चैर्ज्जपः । यथा । निगदस्तु जनैर्वेद्य इत्यागमः ॥
अमरकोशः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
निगद पुं।
गदनम्
समानार्थक:निगाद,निगद
3।2।12।2।2
उन्नाय उन्नये श्रायः श्रयणे जयने जयः। निगादो निगदे मादो मद उद्वेग उद्भ्रमे॥
पदार्थ-विभागः : , क्रिया
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
निगद¦ पु॰ नि + गद--अच्।
१ भाषणे
२ शब्दमात्रे च अमरः।
“यद्गृहीतमविज्ञातं निगदेनैव शब्द्यते” ऋ॰ भाष्यधृत-मन्त्रः।
“निगदस्तु जनैर्वेद्यः” आगमोक्ते
३ जपे च। कर्मणि घञ्। उच्चैर्जप्ये
४ मन्त्रे च
“य एवात्र मन्त्रोयो निगदः” शत॰ व्रा॰
११ ।
२ ।
१६ ।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
निगद¦ m. (-दः)
1. Speech, speaking, discource.
2. Audible recitation of prayers or charms. E. नि affirmative prefix, गद speech. अच् aff.
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
निगदः [nigadḥ] निगादः [nigādḥ], निगादः 1 Recitation, audible recitation of prayers.
A prayer repeated aloud.
Speech, discourse.
Learning anything without knowing the meaning; यदधीतमविज्ञातं निगदेनैव शब्द्यते Nir.
Mention, mentioning; इति निगदेनैव व्याख्यातम्.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
निगद/ नि- m. reciting , audible recitation , a prayer or sacrificial formula recited aloud Br. S3rS. etc.
निगद/ नि- m. mention , mentioning Ba1dar.
निगद/ नि- m. speech , discourse W.
निगद/ नि- m. N. of wk.
निगद/ नि- mn. a partic. potion Car.
Vedic Rituals Hindi
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
निगद पु.
(मन्त्र के रूप में मानित) गद्य का पाठ, यह (निगद) यज्ञीय अनुष्ठान में आज्ञा (प्रैष के रूप में उच्च स्वर से बोला जाता है), ‘ऋचो यजूंषि सामानि प्रैषाः मन्त्राः’ का.श्रौ.सू. 1.3.1 (‘अगनीदगनीन्विहर’ (श.ब्रा. 4.2.5.11) ‘इत्यादयः प्रैषा निगदशब्देनोच्यन्ते,) होता द्वारा देवताओं के आह्वान के पश्चात् पढ़ा जाने वाला गद्य-भाग (आश्व.श्रौ.सू. 1.1-4), श्रौ.को. (अं.) 1.35०. ‘साकमेध’ की गृहमेधीय इष्टि में कोई भी निगद नहीं रहना चाहिए, श्रौ.को. (अं.) 1.752. उस यज्ञ में जिसमें आह्वान-मन्त्र नहीं पढ़ना होता है, स्विष्टकृत् से सम्बद्घ ‘याज्या का पाठ निगद-मन्त्र के बिना किया जाता है, आश्व.श्रौ.सू. 2.18.6; ‘अगन्े महाँ असि भारत’ निगद है, आश्व.श्रौ.सू. 1.2.22 (भाष्य), 1.2.27; पाठ में वैविध्य, मा.श्रौ.सू. 5.1.1.8; (यह आवाहन अन्तिम प्रयाज, स्विष्टकृत् एवं सूक्तवाक में पाया जाता है), श्रौ.प.नि. 25.2०2; (एक देवता का) उल्लेख, भा.श्रौ.सू. 1०.21.1०; (‘स्विष्टकृत्’ अथवा ‘सूक्तवाक’ आदि में) देवता की प्रशस्ति, का.श्रौ.सू. 5.12.7; मन्त्र का एक प्रकार, जिसमें आहुतियों के सामञ्जस्यानुसर परित्यक्त नाम के लिए देवताओं के नाम परिवर्तित कर दिये जाते हैं, आप.श्रौ.सू. 1.2.7 भाष्य. देखें- ‘देवतानिगम’ मन्त्र में (उपयुक्त प्रसङ्ग में) देवता का संम्बोधन (नाम लेना), आप.श्रौ.सू. 24.4.18; वेद अथा वैदिक ग्रन्थ; पाठों अथवा पठनीय-मन्त्र में गद्य का अन्तर्निवेश, अन्तिम ‘प्रयाज-याज्या’ स्विष्टकृत् एवं सूक्तवाक का ‘निगद’ ये निगद के चार बिन्दु है, श्रौ.को. (अं.) 1.976. निगृह्य (नि+ग्रह्+ल्यप्) निमन् स्तर पर (नीचे की ओर) पकड़कर, का.श्रौ.सू. 4.14.13 (गोदुग्ध से युक्त अगिन्होत्र की करछुल=स्रुच को)।
