निपातन
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
निपातनम्, क्ली, (निपात्यतेऽनेनेति । नि + पत + णिच् + करणे ल्युट् ।) खलीकारः । इति भरतः ॥ अधोनयनम् । इति सर्व्वस्वम् । तत्पर्य्यायः । अवनायः २ । इत्यमरः । ३ । २ । २९ ॥ निया- तनम् ३ । इति नयनानन्दः ॥ व्याकरणलक्ष- णानुत्पन्नपदसाधनम् । यथा, निपातनादिष्ट- सिद्धिः । यल्लक्षणेनानुत्पन्नं तत् सर्व्वं निपा- तनात् सिद्धमिति भाष्यम् ॥ निपातलक्षणं यथा, “वर्णागमो वर्णविपर्य्ययश्च द्वौ चापरौ वर्णविकारनाशौ । धातोस्तदर्थातिशयेन योग- स्तदुच्यते पञ्चविधं निरुक्तम् ॥ इति प्राञ्चः ।” इति दुर्गादासः ॥ तद्यथा, -- “वर्णागमो गवेन्द्रादौ सिंहे वर्णविपर्य्ययः । षोडशादौ विकारः स्यात् वर्णनाशः पृषोदरे ॥” इति कलापपञ्जी ॥
अमरकोशः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
निपातन नपुं।
अधोनयनम्
समानार्थक:अवनाय,निपातन
3।2।27।1।4
प्रतिबन्धः प्रविष्टम्भोऽवनायस्तु निपातनम्. उपलम्भस्त्वनुभवः समालम्भो विलेपनम्.।
पदार्थ-विभागः : , क्रिया
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
निपातन¦ न॰ नि + पत--णिच् ल्युट्।
१ मारणे
“परिचयंचललक्ष्यनिपातने” रथुः।
२ अधोनयने
३ पातने च
“अव-गुर्य्य चरेत् कृच्छ्रमतिकृच्छ्रं निपातने” मनुः निपातनेदण्डपातने” प्रा॰ त॰ निपात्यतेऽनेन करणे ल्युट्।
४ लक्ष-णानुसारेणानुत्पद्यमानशब्दसाधनोपाये
“यल्लक्षणेनानुत्पन्नतत्सर्वं निपातनात् सिद्धम्” महाभाष्यम्। सर्वनाम-संज्ञासू॰
“निपातनात् णत्वाभावः”
“निपातनमप्येवंजातीयकमेव अविशेषेण णत्वमुक्त्वा विशेषेण निपातनं[Page4071-a+ 38] क्रियते तत्र व्यक्तमाचार्यस्याभिप्रायो गम्यते इदं नभवतीति” महाभाष्यम्।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
निपातन¦ n. (-नं)
1. Causing to descend or fall, throwing down.
2. Bea- [Page391-b+ 60] ting, knocking down.
3. Killing.
4. (In Grammar,) Irregularity, exception. E. नि before, पत् to fall, it the causal form, णिच्-ल्युट् aff.
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
निपातन [nipātana], a. Killing, destroying.
नम् Throwing down, beating or knocking down; अवगूर्य चरेत् कृच्छ्रमति- कृच्छ्रं निपातने Ms.11.29.
Overthrowing, destroying, killing; माषकस्तु भवेद्दण्डः श्वसूकरनिपातने Ms.8.298.
Touching with.
Putting down as irregular or exceptional.
An irregular form of a word, irregularity, exception; यल्लक्षणेनानुत्पन्नं तत् सर्वं निपातनात् सिद्धम् Mbh.
Falling or flying down.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
निपातन/ नि- mfn. (fr. Caus. ) throwing down , killing , destroying , knocking out (an eye) MBh.
निपातन/ नि- n. causing to descend or fall , throwing down , letting drop or sink Mn. Ya1jn5. R. (See. दण्ड-न्)
निपातन/ नि- n. putting on , applying (as a knife) , touching with( comp. ) Sus3r.
निपातन/ नि- n. overthrowing , destroying , killing Mn. MBh.
निपातन/ नि- n. (in gram.) accidental mention or use of a word , putting down as an irregularity
निपातन/ नि- n. an irregular form or exception Pra1t. Pa1n2. Sch. Vop.
निपातन/ नि- n. = नि-पतन, falling down (of a fire-brand) Ya1jn5. i , 145
निपातन/ नि- n. alighting (said of a bird) Pan5c. ii.57.