निपातनम्

यन्त्रोपारोपितकोशांशः

कल्पद्रुमः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

निपातनम्, क्ली, (निपात्यतेऽनेनेति । नि + पत + णिच् + करणे ल्युट् ।) खलीकारः । इति भरतः ॥ अधोनयनम् । इति सर्व्वस्वम् । तत्पर्य्यायः । अवनायः २ । इत्यमरः । ३ । २ । २९ ॥ निया- तनम् ३ । इति नयनानन्दः ॥ व्याकरणलक्ष- णानुत्पन्नपदसाधनम् । यथा, निपातनादिष्ट- सिद्धिः । यल्लक्षणेनानुत्पन्नं तत् सर्व्वं निपा- तनात् सिद्धमिति भाष्यम् ॥ निपातलक्षणं यथा, “वर्णागमो वर्णविपर्य्ययश्च द्वौ चापरौ वर्णविकारनाशौ । धातोस्तदर्थातिशयेन योग- स्तदुच्यते पञ्चविधं निरुक्तम् ॥ इति प्राञ्चः ।” इति दुर्गादासः ॥ तद्यथा, -- “वर्णागमो गवेन्द्रादौ सिंहे वर्णविपर्य्ययः । षोडशादौ विकारः स्यात् वर्णनाशः पृषोदरे ॥” इति कलापपञ्जी ॥