निरोधः
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
निरोधः, पुं, (नि + रुध + घञ् ।) नाशः । (यथा, हरिवंशे । २ । ५४ । “उत्पत्तिश्च निरोधश्च नित्यं भूतेषु पार्थिव ! । ऋषयोऽत्र न मुह्यन्ति विद्बांसश्चैव ये नराः ॥”) रोधः । इति मेदिनी । धे, ३२ ॥ (यथा, पञ्च- तन्त्रे । २ । १६७ । “निरोधाच्चेतसोऽक्षाणि निरुद्धान्यखिलान्यपि । आच्छादिते वरौ मेघैराच्छन्नाः स्युर्गभस्तयः ॥”) निग्रहः । इति हेमचन्द्रः । ६ । १४४ ॥ (यथा, मनुः । ६ । ६० । “इन्द्रियाणां निरोधेन रागद्बेषक्षयेण च । अहिंसया च भूतानाममृतत्वाय कल्पते ॥”)
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
निरोधः [nirōdhḥ] निरोधनम् [nirōdhanam], निरोधनम् 1 Confinement, locking up, imprisonment; Bhāg.1.58.58; निरोधनेन बन्धेन विविधेन वधेन च (निगृह्णीयात्) Ms.8.31; वैश्यः सर्वस्वदण्डः स्यात् संवत्सरनिरोधतः 375.
Enclosing, covering up; Amaru.87.
Restraint, check, suppression, control; योगश्चित्तवृत्तिनिरोधः Yoga. S.; अन्तश्चराणां मरुतां निरोधान्निवातनिष्कम्पमिव प्रदीपम् Ku.3.48.
Hindrance, obstruction, opposition.
Hurting, punishing, injuring.
Annihilation, complete destruction; जन्मनिरोधं प्रवदन्ति यस्य Śvet. Up.3.21.
Aversion, dislike.
Disappointment, frustration of hopes (in dramatic language).
(With the Buddhists) Suppression of pain.
Extinction (लय), निरोधो$स्यानुशयनमात्मनः सह शक्तिभिः Bhāg.2.1.6.