निर्झर
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
निर्झरः, पुं, (निर्झृणाति जीर्णीभवति उच्च- स्थानपतनादिति । निर् + झॄ + अच् ।) पर्व्वता- वतीर्णजलप्रवाहः । इति भरतः ॥ रुत्वा अन्यथा वा गिरौ जलप्रवाहः । इति मधुः ॥ पर्व्वताद्वेगेन पतज्जलं झोरा इति ख्यातम् । इति कोक्कटः ॥ तत्पर्य्यायः । झरः २ । इत्य- मरः । २ । ३ । ५ ॥ निर्झरी ३ । इति शब्दरत्ना- वली ॥ (यथा, महाभारते । ३ । ६४ । ८ । “सरितो निर्झरांश्चैव ददर्शाद्भुतदर्शनान् ॥”) तज्जलगुणाः । लघुत्वम् । पय्यत्वम् । दीपन- त्वम् । कफनाशित्वञ्च । इति राजवध्मभः ॥ * ॥ (यथा च । “शैलसानुसवद्वारि प्रवाहे निर्झरो झरः । स तु प्रस्रवणश्चापि तत्रत्यं नैर्झरं जलम् ॥ नैर्झरं रुचिकृन्नीरं कफघ्नं दीपनं लघु । मधुरं कटुपाकञ्च वातं स्यादतिपित्तलम् ॥” इति भावप्रकाशस्य पूर्ब्बखण्डे द्वितीये भागे ॥) सूर्य्यघोटकः । तुपानलः । इति मेदिनी । रे, १७ ॥
अमरकोशः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
निर्झर पुं।
निर्गतजलप्रवाहः
समानार्थक:वारिप्रवाह,निर्झर,झर
2।3।5।2।4
कटकोऽस्त्री नितम्बोऽद्रेः स्नुः प्रस्थः सानुरस्त्रियाम्. उत्सः प्रस्रवणं वारिप्रवाहो निर्झरो झरः॥
पदार्थ-विभागः : , द्रव्यम्, पृथ्वी, अचलनिर्जीवः, स्थानम्, प्राकृतिकस्थानम्
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
निर्झर¦ पु॰ निर् + भृ--अप्।
१ पर्वतान्निःसूतजलप्रवाहे (झरणा)अमरः।
२ सूर्याश्वे
३ तुमानले च मेदि॰
“भागीरथीनि-र्झरशीकराणाम्” कुमा॰।
“पृक्तस्तुषारैर्गिरिनिर्झराणाम्” रघुः। स कारणत्वेनास्त्यस्या अच् गौरा॰ ङीष्।
४ नद्याम् स्त्री शब्दर॰।
“जढाकटाहसम्भ्रमम्रमन्नि-लिम्पनिर्झरी” इत्यादि रावणकृतशिवस्तवः।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
निर्झर¦ mf. (-रः-री) A cascade or torrent, the precipitous descent of water from mountains, &c., f. (-री) A river. m. (-रः)
1. A horse of the sun.
2. A fire of chaff.
3. An elephant. E. निर् before, झृ to waste, and अप् aff. (झरणा |)
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
निर्झरः [nirjharḥ] रम् [ram], रम् 1 A spring, waterfall, cataract, cascade, mountain-torrent; शीतं निर्झरवारि पानम् Nāg.4; R.2.13; Śānti.2.17,21;4.6.
रः Burning chaff.
An elephant.
A horse of the sun.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
निर्झर/ निर्-झर m. (See. झर, झरत्)a waterfall , cataract , mountain torrent , cascade MBh. Ka1v. etc. (also n. R. iv , 13 , 6 ; f( ई). L. ; [ ifc. f आ. , S3a1ntis3. ] , and 609559 रणn. Pan5cad. )
निर्झर/ निर्-झर m. burning chaff L.
निर्झर/ निर्-झर m. an elephant L.
निर्झर/ निर्-झर m. N. of one of the horses of the Sun L. (See. निर्णर)