निर्व्यूढ
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
निर्व्यूढम्, त्रि, (निर् + वि + वह + क्तः ।) त्यक्तम् । इति त्रिकाण्डशेषः ॥ समाप्तम् । यथा, -- “अवदानन्तु यत् कर्म्म निर्व्यूढमतिशोभनम् ॥” इति जटाधरः ॥ (स्थिरम् । यथा, “स्त्रीणां पतिपुत्त्रादिधने न निर्व्यूढं स्वत्वं पुंसान्तु तन्निर्व्यूढं अप्रतिबन्धकतया यथेष्टविनियोगार्हत्वात् ॥” तथा, च राज- तरङ्गिण्याम् । ३ । ४७२ । “स एव भूपतिर्भूत्वा भुवं वर्षशतत्रयम् । निर्व्वाणश्लाघ्यनिर्व्यूढपातालेश्वरमासदत् ॥”)
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
निर्व्यूढ¦ त्रि॰ निर् + वि--वह--क्त।
१ निष्पन्ने
२ समाप्ते
३ सुस-म्पन्ने अप्रतिबन्धे
४ यथेष्टवियोगार्हे। यथा स्त्रीणांपतिपुत्रादिधने न निर्व्यूढं स्वत्वं पुंसान्तु तन्निर्व्यूढंस्वत्वम् अप्रतिबन्धकतया यथेष्टविनियोगार्हत्वात्। पुत्रि-कारूपाया दुहितुश्च पुत्रोत्पत्त्यनन्तरं पितृधने निर्व्यूढंखत्वं पुत्रोत्पत्तेः पूर्वन्तु न निर्व्यूढमिति भेदः इतिदायभागमतम्। मिताक्षरामते तु स्त्रीसंक्रान्तधन-स्यापि स्त्रीधनतया यथेष्टविनियोगार्हत्वेन तत्र स्त्रीणांनिर्व्यूढं स्वत्वम्।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
निर्व्यूढ¦ mfn. (-ढः-ढा-ढं)
1. Abandoned, left, deserted.
2. Finished, completed.
3. Grown, developed.
4. Vindicated. E. निर् before, व्यूढ arranged. निर + वि-वह-क्त |
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
निर्व्यूढ [nirvyūḍha], p. p.
Completed, finished; निर्व्यूढं प्रतिपन्नवस्तु- षु सतामेतद्धि गोत्रव्रतम् Mu.2.18. (v. l.).
Grown, increased, developed; मुहूर्तनिर्व्यूढविस्मय Māl.7; निर्व्यूढसौहृदभरेति 6.17 (उपचित Jagaddhara).
Vindicated, fully shown, proved true, carried out faithfully or to the end; हा तात जटायो निर्व्यूढस्ते$पत्यस्नेहः U.3; निर्व्यूढः संभावनाभारो बुद्ध- रक्षितया Māl.8; निर्व्यूढं तातस्य कापालिकत्वम् Māl.4;9.1; Mv.7.8.
Deserted, abandoned; निर्व्यूढा रणसाहस- व्यसनिता Priya. Dar.1.6.
Arrayed in order of battle.
Successful, lucky.
Pushed out, expelled.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
निर्व्यूढ/ निर्-व्य्-ऊढ mfn. (1. ऊह्)pushed out , expelled from( abl. ) MBh.
निर्व्यूढ/ निर्-व्य्-ऊढ mfn. arrayed in order of battle BhP.
निर्व्यूढ/ निर्-व्य्-ऊढ mfn. carried out , finished , completed Ma1lati1m. Katha1s.
निर्व्यूढ/ निर्-व्य्-ऊढ mfn. succeeded , successful , lucky Ba1lar.
निर्व्यूढ/ निर्-व्य्-ऊढ mfn. left , abandoned Priy. i , 6
निर्व्यूढ/ निर्-व्य्-ऊढ n. bringing about , accomplishing( v.l. for निर्वाह) Bhartr2. ii , 39.