निवृत्
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
निवृत्¦ स्त्री
“ऊनाधिकेनैकेन निवृद्भुरिजौ” छन्दोऽनुक्तक्रमणिकायां कात्यायनोक्तेषु गायत्र्याद्यष्टछन्दःसुएकाक्षरन्यूनपादके छन्दोभेदे।
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
निवृत् [nivṛt], 1 Ā.
To come back, return; न च निम्नादिव सलिलं निवर्तते मे ततो हृदयम् Śi.3.2; Ku.4.3; R.2.4; Bg.8.21;15.4.
To flee from, retreat; रणान्निववृते न च Bk.5.12.
To turn away from; be averse to; R.5.23;7.61.
To cease, desist or abstain from; प्रसमीक्ष्य निवर्तेत सर्वमांसस्य भक्षणात् Ms.5.49;1.53; Bk.1. 18; निवृत्तमांसस्तु जनकः U.4.
To be freed or absolved from, to escape; कथं न ज्ञेयमस्माभिः पापादस्मान्निवर्तितुम् Bg. 1.39.
To leave off speaking, cease, stop.
To be removed, come to an end, cease, disappear; विषया विनि- वर्तन्ते निराहारस्य देहिनः Bg.2.59;14.22; Ms.11.185,186.
To be accomplished or finished, come to an end.
To be withheld or withdrawn from.
To refuse, decline.
To be engaged in.
To be reversed.
To set (as the sun).
To be forbidden.
To be wanting; यतो वाचो निवर्तन्ते. -Caus.
To cause to return, send back; निवर्त्य राजा दयितां दयालुः R.2.3;3.47; 7.44.
To withdraw, keep away from; turn away, divert; रश्मिष्विवादाय नगेन्द्रसक्तां निवर्तयामास नृपस्य दृष्टिम् R.2. 28; Ku.5.11.
To accomplish, perform, finish, complete.
To shorten (the hair).
To Annul.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
निवृत्/ नि- A1. -वर्तते( ind.p. -वृत्यAV. ; infin. -वर्तितुम्MBh. ; rarely P. e.g. Pot. -वर्तेत्MBh. Hariv. ; impf. or subj. -वर्तत्RV. ; pf. -वावृतुर्ib. ; fut. -वर्तिष्यतिMBh. ; -वर्त्स्यन्Bhat2t2. ; aor. -अवृतत्ib. ) , to turn back , stop (trans. and intrans.) RV. etc. ; to return from( abl. )to( acc. with or without प्रति, or dat. ); to return into life , revive , be born again MBh. Ka1v. etc. ; to turn away , retreat , flee , escape , abstain or desist from , get rid of( abl. ) ib. ; to fall back , rebound R. ; to leave off( सामि, in the midst or when anything is half finished S3Br. ), cease , end , disappear , vanish TS. S3Br. Up. etc. ; to be withheld from , not belong to( abl. ); to be omitted , not to occur La1t2y. Mn. MBh. ; to be ineffective or useless MBh. Katha1s. ; to be wanting , not to exist( यतो वाचो निवर्तन्ते, for which there are no words) TUp. ; to pass over to( loc. ) MBh. ; to be turned upon( loc. or तत्र) ib. : Caus. -वर्तयति, ते( A1. Pot. -वर्तयीतA1s3vS3r. ; Pass. -वर्त्यतेRagh. ) , to turn downwards , let sink (the head) TBr. ; to turn back i.e. shorten (the hair) Br. ; to lead or bring back , reconduct , return AV. etc. ; to turn away , avert or keep back from( abl. ) MBh. Ka1v. etc. ; to give up , abandon , suppress , withhold , refuse , deny; to annul , remove , destroy Mn. MBh. Ka1v. Pur. ; to bring to an end i.e. perform , accomplish (a sacrifice etc. ) R. BhP. ; to procure , bestow Hariv. Ma1rkP. ; to desist from( abl. ) MBh. R.
निवृत्/ नि- w.r. for नि-चृत्.