निशारुक
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
निशारुकः, पुं, रूपकभेदः । यथा, -- “दृढः प्रौढोऽथ खचरो विभवश्चतुरक्रमः । निशारुकः प्रतितालः कथिताः सप्त रूपकाः ॥” तस्य लक्षणं यथा, -- “लघुद्बन्द्वं गुरुद्बन्द्वं तन्न्यासतालकः स्मृतः । चतुर्विंशतिवर्णैस्तु रसे हास्ये निशारुकः ॥” तालविशेषः । यथा, -- “प्रविश्य नर्त्तको रङ्गं विकीर्य्य कुसुमादिकम् । निशारुकेण तालेन कोमलं नृत्यमाचरेत् ॥” इति सङ्गीतदामोदरः ॥
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
निशारुक¦ पु॰
१ सङ्गीतशास्त्रप्रसिद्धे रूपकभेदे यथा
“दृढःप्रौढोऽथ खचरो विभवश्चतुरक्रमः। निशारुकः प्रति-तालः कथिताः सप्त रूपकाः” तस्य लक्ष्म यथा
“लघुद्वन्द्वं गुरुद्वन्द्वं तन्न्यासतालकः स्मृतः। चतुर्विंशति-बर्णैस्तु रसे हास्ये निशारुकः” सङ्गीतदामोदरः। स च तालविशेषः। तथा हि
“प्रविश्य नर्त्तको रङ्गंविकीर्य्य कुसुमादिकम्। निशारुकेण तालेन कोमलं नृत्य-माचरेत्” सङ्गीतदा॰।
२ नितान्तहिंसके त्रि॰।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
निशारुक¦ n. (-कं) An air, a sort of musical composition, played as an accomplishment to dancing.
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
निशारुकः [niśārukḥ], One of the seven Rūpakas in music; दृढः प्रौढो$थ खचरो विभवश्चतुरक्रमः । निशारुकः प्रतीतालः कथिताः सप्त रूपकाः ॥ -कम् An air, a sort of musical compositon played as an accompaniment to dancing.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
निशारुक/ नि- m. (in music) a kind of measure.