निष्कुट

यन्त्रोपारोपितकोशांशः

कल्पद्रुमः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

निष्कुटः, पुं, (कुटात् गृहात् निष्क्रान्तः ।) गृह- समीपोपवनम् । इत्यमरः । २ । ३ । १ ॥ (क्वचित् क्लीवेऽपि दृश्यते । यथा, महाभारते । १२ । ६९ । ५५ । “परिखाश्चैव कौरव्य ! प्रतोलीर्निष्कुटानि च । नजात्वन्यः प्रपश्येत गुह्यमेतद्युधिष्ठिर ! ॥”) क्षेत्रम् । (यथा, महाभारते । २ । ५० । ९ । “इन्द्रकृष्टैर्वर्त्तयन्ति धान्यैर्ये च नदीमुस्वैः । समुद्रनिष्कुटे जाताः पारेसिन्धु च मानवाः ॥”) कपाटः । इति मेदिनी । टे, ४८ ॥ पत्न्याटः । इति हारावली ॥ जानानामहल इति पारस्य- भाषा ॥

अमरकोशः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

निष्कुट पुं।

गृहोपवनम्

समानार्थक:गृहाराम,निष्कुट

2।4।1।2।4

अटव्यरण्यं विपिनं गहनं काननं वनम्. महारण्यमरण्यानी गृहारामास्तु निष्कुटाः॥

 : गणिकामात्यादिगृहोपवनम्

पदार्थ-विभागः : समूहः, द्रव्यम्, पृथ्वी, अचलनिर्जीवः, स्थानम्, मानवनिर्मितिः

वाचस्पत्यम्

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

निष्कुट¦ पु॰ निस् + कुट--क।

१ गृहसमीपस्थे उपवने अमरः

२ केदारे क्षेत्रे

३ राज्ञाम् अन्तःपुरे च मेदि॰।
“अव-स्करे चिरं स्थानं निष्कुटेषु च वर्जयेत्” भा॰ व॰

२२

३ अ॰।

४ पर्वतभेदे
“स विनिर्जित्य संग्रामे हिमवन्तं सनिष्कु-टम्” भा॰ स॰

२६ अ॰।
“सपर्वतवनाकाशां ससमुद्रांसनिष्कुटाम्” भा॰ ब॰

२५

३ अ॰।

शब्दसागरः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

निष्कुट¦ m. (-टः)
1. A pleasure grove near a house.
2. A field.
3. A door.
4. The private apartments, the Zenana.
5. The harem of a king. E. निर् without, कुट the house. f. (-टा, also -टिः or -टी) Large carda- moms. E. निर् out, कुट the shell or husk, aff. क, with टाप् fem. aff. or कि with ङीष् optionally added.

Apte

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

निष्कुटः [niṣkuṭḥ], 1 A pleasure-grove near a house; निष्कुटश्चैव देशो$यम् Rām.2.85.16.

A field.

The female apartments, the harem of a king.

A door, gate.

The hollow of a tree.

Monier-Williams

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

निष्कुट/ निष्--कुट mfn. free from deceit , guileless R.

निष्कुट/ निष्-कुट mn. ( ifc. f( आ). )a pleasure-grove near a house (also -क) MBh. R. Var.

निष्कुट/ निष्-कुट m. ( L. )a field

निष्कुट/ निष्-कुट m. the hollow of a tree(See. -कुह)

निष्कुट/ निष्-कुट m. a door

निष्कुट/ निष्-कुट m. the female apartments , Zenana

निष्कुट/ निष्-कुट m. N. of a mountain MBh.

निष्कुट/ निष्-कुट n. a hole of a particular shape in the frame of a bedstead( v.l. निः-कुट) VarBr2S.

Purana index

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

--groves as frequented by पिशाचस्. Br. III. 7. ४०४. [page२-254+ २३]

Purana Encyclopedia

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

Niṣkuṭa  : m.: Name of a mountain (?)

A mountain range of the Himālayas (?); Arjuna, in his expedition to the north, conquered it along with the mountain Himavant; from there he went to the Śveta mountain (sa vinirjitya saṁgrāme himavantaṁ saniṣkuṭam/śvetaparvatam āsādya nyavasat puruṣarsabhaḥ//) 2. 24. 27 (Nī. on Bom. Ed. 2. 27. 29: niṣkuṭaṁ śailaviśeṣam).


_______________________________
*1st word in left half of page p376_mci (+offset) in original book.

Mahabharata Cultural Index

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

Niṣkuṭa  : m.: Name of a mountain (?)

A mountain range of the Himālayas (?); Arjuna, in his expedition to the north, conquered it along with the mountain Himavant; from there he went to the Śveta mountain (sa vinirjitya saṁgrāme himavantaṁ saniṣkuṭam/śvetaparvatam āsādya nyavasat puruṣarsabhaḥ//) 2. 24. 27 (Nī. on Bom. Ed. 2. 27. 29: niṣkuṭaṁ śailaviśeṣam).


_______________________________
*1st word in left half of page p376_mci (+offset) in original book.