निष्क्रमः

यन्त्रोपारोपितकोशांशः

कल्पद्रुमः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

निष्क्रमः, पुं, (निष्क्रम्यतेऽनेनेति । निस् + क्रम + घञ् । “नोदात्तोपदेशस्येति ।” ७ । ३ । ३४ । इति न वृद्धिः ।) धीशक्तिः । इत्यमरः । ३ । २ । २५ ॥ निर्गमः । (यथा, कथासरित्सागरे । २५ । ४३ । “कञ्चित् कालं प्रतीक्षे च प्राणायामस्य निष्क्र- मम् । तृतीयेऽहि गतेऽप्याद्य यान्त्यैतस्य हि नासवः ॥”) दुष्कुलः । इति मेदिनी । मे, ४५ ॥ निष्क्रमण- संस्कारः । “अहन्येकादशे नाम चतुर्थे भासि निष्क्रमः ॥” इति याज्ञवल्क्यः । १ । १२ ॥ (क्रमरहिते, त्रि । यथा, पद्मपुराणे पाताल- खण्डे । “निष्कलं निष्क्रमं शान्तं सच्चिदानन्दविग्र- हम् ॥”)

Apte

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

निष्क्रमः [niṣkramḥ], 1 Going out, coming forth; अविभावितनिष्क्रम- प्रयाणः Ki.13.27.

Departure from, exit.

One of the Saṁskāras or religious rites; i. e. taking out a child for the first time into the open air (which is usually performed in the fourth month of its age); चतुर्थे मासि निष्क्रमः Y.1.12; cf. उपनिष्क्रमण also.

Degradation, loss of caste, inferiority of tribe.

Intellectual faculty.