निष्क्रय
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
निष्क्रयः, पुं, (निष्क्रीयते विनिमीयतेऽनेनेति । निर + क्री + “एरच् ।” ३ । ३ । ५६ । इति करणे अच् ।) भृतिः । वेतनम् । इति हेमचन्द्रः । ६ । २६ ॥ बुद्धियोगः । सामर्थ्यम् । निर्गतिः । इति माध- टीकाधृतवैजयन्ती ॥ प्रत्युपकारः । विनिमयः । यथा, माघे । १ । ५० । “समुत्क्षिपन् यः पृथिवीभृताम्बरं वरप्रदानस्य चकार शूलिनः । त्रसत्तुषाराद्रिसुताससम्भ्रम- स्वयंग्रहाश्लेषसुखेन निष्क्रयम् ॥” (विक्रयः । यथा, मनुः । ९ । ४६ । “न निष्क्रयविसर्गाभ्यां भर्त्तुर्भार्य्या विमुच्यते ॥”)
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
निष्क्रय¦ पु॰ निष्क्रीयते प्रत्याह्रियतेऽनेन परगृहीतम् निस् +क्री--करणे अच्।
१ भृतौ वेतने
२ विनिमयद्रव्ये तुल्यमूल्यद्रव्येण विनिमिते द्रव्ये। भावे अच्।
३ क्रये
४ बु-द्धियोगे
५ सामर्थ्ये
६ निर्गमने च वैजय॰।
७ प्रत्युपकारे
८ विनिमये च शब्दार्थचि॰
“समुत्क्षिपन् य॰ पृथिवी-भृतां वरम् वरप्रदानस्य चकार शूलिनः। त्रसत्तुषारा-द्रिसुताससम्भ्रमस्वयंग्रहश्लेषसुखेन निष्क्रयम्” माघः। [Page4119-a+ 38]
९ विक्रये
“न निष्क्रयविसर्गाभ्यां मर्त्तुर्भार्य्या विमुच्यते” मनुः।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
निष्क्रय¦ m. (-यः)
1. Hire, wages.
2. Reward.
3. Barter.
4. Price.
5. Ran- som. E. निर् before, क्री to buy, aff. अच्।
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
निष्क्रयः [niṣkrayḥ], Redemption, ransom; ददौ दत्तं समुद्रेण पीतेने- वात्मनिष्क्रयम् R.15.55;2.55;5.22; Mu.6.2.
Reward; सम्यक्संपादितो वत्स भवद्भ्यां गुरुनिष्क्रयः Bhāg.1.45. 47.
Hire, wages.
Return, aquittance; त्रसत्तुषारा- द्रिसुताससंभ्रमस्वयंग्रहाश्लेषसुखेन निष्क्रयम् Śi.1.5.
Exchange, barter.
Sale; न निष्क्रयविसर्गाभ्यां भर्तुर्भार्या विमुच्यते Ms.9. 46.
Purchase; cf. निष्क्रयो बुद्धियोगे स्यात् सामर्थ्ये निर्गतावपि; Vaijayantī.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
निष्क्रय/ निष्- m. redemption , ransom Suparn2. Ka1v.
निष्क्रय/ निष्- m. compensation , equivalent (in money) GobhS3ra1ddh. Comm.
निष्क्रय/ निष्- m. price , reward , hire , wages Mn. MBh. etc.
निष्क्रय/ निष्- m. return , acquittance S3is3. i , 50.