नैगम
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
नैगमः, पुं, (निगम एव । स्वार्थे अण् ।) उप- निषत् । बणिक् । (यथा, रामायणे । १ । ७७ । २३ । “एवं दशरथः प्रीतो ब्राह्मणा नैगमास्तथा ॥” “नैगमा बणिजः ।” इति तट्टीकायां रामानुजः ॥) नागरः । इति मेदिनीशब्दरत्नावल्यौ ॥ नयः । (यथा, महाभारते । १२ । १०० । ४ । “तेषां प्रंतिविघातार्थं प्रवक्ष्याम्यथ नैगमम् ॥”) ऋतिः । इति हेमचन्द्रः । ३ । ५३१ ॥ त्रि निगमसम्बन्धिनि, ॥ (निगमशास्त्रवेत्तरि । यथा, महाभारते । १३ । १६७ । ४ । “द्विजेभ्यो बलमुख्येभ्यो नैगमेभ्यश्च नित्यशः ॥”)
अमरकोशः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
नैगम पुं।
वणिक्
समानार्थक:वैदेहक,सार्थवाह,नैगम,वाणिज,वणिज्,पण्याजीव,आपणिक,क्रयविक्रयक
2।9।78।1।3
वैदेहकः सार्थवाहो नैगमो वाणिजो वणिक्. पण्याजीवो ह्यापणिकः क्रयविक्रयिकश्च सः॥
वृत्ति : वाणिज्यम्
: नौकया_वाणिज्यकारी
पदार्थ-विभागः : वृत्तिः, द्रव्यम्, पृथ्वी, चलसजीवः, मनुष्यः
नैगम पुं।
नागरः
समानार्थक:नैगम
3।3।140।2।1
वणिक्पथः पुरं वेदो निगमो नागरो वणिक्. नैगमौ द्वौ बले रामो नीलचारुसिते त्रिषु॥
पदार्थ-विभागः : , द्रव्यम्, पृथ्वी, चलसजीवः, मनुष्यः
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
नैगम¦ पु॰ निगम एव स्वार्थे--अण्। ब्रह्मप्रदिपादके उपनि-षद्रूपे
१ वेदभागे
२ नये नीतौ हेमच॰। निगमे भवःअण्।
३ वणिग्जने अभरः।
४ नागरे मेदि॰ तस्येद-मण्।
५ निगमसम्बन्धिनि त्रि॰
“तेषां प्रतिविधानार्थंप्रवक्ष्माम्यथ नैगमम्। कार्य्याणां सर्वसिद्ध्यार्थं तानु-पायान् निवोध मे” भा॰ शा॰
१०
० अ॰ तत्र वणिजि
“श्रेणीनैगमपाषण्डिगणानाप्ययं विधिः” याज्ञ॰
“मार्गेच महति निगमे नैगमानाम्” दशकुमा॰
६ निघण्टुग्र-न्थाशभेदे
“आद्यं नैघण्टुकं काण्डं द्वितीयं नैगमं तथा” निघण्टु भाष्यम्।
“जहाद्युल्वमृवीसान्तं नैगमं संप्रच-क्षते” इति च तद्भाष्यम्।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
नैगम¦ m. (-मः) An Upanishad or portion of the Ve4das.
2. A sectarian, not a heretic.
3. A trader, a merchant.
4. A citizen, a towns- man.
5. Guiding, leading, directing.
6. A road, a way E. निगम a religious obligation, aff. स्वार्थे अण्।
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
नैगम [naigama], a. (-मी f.) [निगम्-अण्] Relating to or occurring in the Veda or holy writings; as in ˚काण्डम्. जपन् वै नैगमान् मन्त्रांस्तस्थौ पर्वतराडिव Rām.7.34.18.
मः An interpreter of the Vedas or sacred writings; ब्राह्मणा नैगमास्तत्र परिवार्योपतस्थिरे Mb.16.7.8; गोचर्यां नैगमश्चरेत् Bhāg.11.18.29; इति नैगमाः
An Upaniṣad q. v.
A means, an expedient; तेषां प्रतिविघातार्थं प्रवक्ष्याम्यथ नैगमम् Mb.12.1.4.
Prudent conduct.
A citizen, towns-man.
A trader, merchant; धाराहारोप- नयनपरा नैगमाः सानुमन्तः V.4.4.
A name given to a collection of 278 Vedic words, commented on by Yāska.-Comp. -काण्डः, -ण्डम् N. of the three chapters of the Nirukta, where the Vedic words are explained by Yāska.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
नैगम/ नै--गम mf( ई)n. relating to the वेदor Vedic words or quotations (a N. given to the collection of 278 separate words occurring in the निगमor वेदand commented on by यास्क; they are arranged in one chapter of three sections) , Vedic Nir. BhP.
नैगम/ नै--गम m. an interpreter of the sacred writings Pa1n2. 5-4 , 118 Pat.
नैगम/ नै--गम m. an उपनिषद्L.
नैगम/ नै--गम m. = दृतिL.
नैगम/ नै--गम m. a way , means , expedient MBh. xii , 3685
नैगम/ नै--गम m. prudent conduct L.
नैगम/ नै--गम m. a citizen , townsman SaddhP.
नैगम/ नै--गम m. a trader , merchant Ya1jn5. MBh. R. etc.
नैगम/ नै--गम m. N. of an ancient teacher Cat.