न्युब्ज

यन्त्रोपारोपितकोशांशः

कल्पद्रुमः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

न्युब्जम्, क्ली, (न्युब्जति अधोमुखीभवतीति । नि + उब्ज + अच् ।) कर्म्मरङ्गफलम् । इति मेदिनी । जे, १२ ॥ श्राद्धादिपात्रभेदः । इति शब्दरत्नावली ॥ तथा च गोभिलः । प्रथमे पात्रे संस्रवान् सम- वनीय पात्रं न्युब्जं कुर्य्यात् पितृभ्यः स्थान- मसीति । प्रथमे पात्रे पितृपात्रे । संस्रवान् पितामहादिपञ्चार्घपात्रस्थशेषजलानि । समव- नीय क्रमेण स्थापयित्वा तत्पात्रस्य प्रपितामह- पात्रेणाच्छादनमाह शौनकः । प्रपितामह- पात्रेण पिधाय प्रतिष्ठापयतीति । याज्ञवल्क्ये- नापि तत्पात्रस्याधःस्थत्वाभिधानात् पात्रा- न्तरेण पिधानमाक्षिप्तम् । तथा च याज्ञ- वल्क्यः । “दत्त्वार्घ्यं संस्रवांस्तेषां पात्रे कृत्वा विधानतः । पितृभ्यः स्थानमसीति न्युब्जं पात्रं करोत्यधः ॥” विधानतः यथापूर्ब्बं स्थापितं क्रमेण । तेन प्रपितामहपात्रेणाधःकृतं पितृपात्रं ऊर्द्ध्वमुख- मवस्थितं न्युब्जं करोति । तन्न्यासश्च । पितृ- पात्रे निधायाथ न्युब्जमुत्तरतो न्यसेत् । इति मत्स्यपुराणवचने न्यसेदित्यत्राख्यातोपस्थापित- कर्त्तुर्व्वामपार्श्वे कर्त्तव्यः । इति श्राद्धतत्त्वम् ॥

न्युब्जः, पुं, (नि + उब्ज + अच् ।) दर्भमयस्रुक् । इति मेदिनी । जे, ११ ॥ (यथा, -- “शयनासनयानानामुत्तानानान्तु दर्शनम् । न्युब्जानामितरेषाञ्च पात्रादीनामशोभनम् ॥” इति वाभटे शारीरस्थाने । ६ । २३ ॥) कुशः । स्रुक् । इति हेमचन्द्रः ॥

न्युब्जः, त्रि, (न्युब्जति अधोमुखीभवतीति । नि + उब्ज + अच् ।) कुब्जः । अधोमुखः । इति मेदिनी । जे, १२ ॥ (यथा, हरिवंशे । ६१ । ६ । “स तत्रैकेन पादेन शकटं पर्य्यवर्त्तयत् । न्युब्जं पयोधराकाङ्क्षी चकार च रुरोद च ॥”) रुजा भुग्नः । इत्यमरः । २ । ६ । ६१ ॥ रोगेण वक्रीकृतपृष्ठाधोमुखपुरुषादिः । इति भरतः ॥

अमरकोशः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

न्युब्ज वि।

कुब्जः

समानार्थक:कुब्ज,गडुल,न्युब्ज

2।6।61।1।1

न्युब्जो भुग्ने रुजा वृद्धनाभौ तुन्दिलतुन्दिभौ। किलासी सिध्मलोऽन्धोऽदृङ्मूर्च्छाले मूर्तमूर्च्छितौ॥

पदार्थ-विभागः : , द्रव्यम्, पृथ्वी, चलसजीवः, मनुष्यः

वाचस्पत्यम्

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

न्युब्ज¦ न॰ नि + उब्ज--अच्।

१ कर्मरङ्गफले

२ दर्भमयस्नुचि पु॰

३ अथोमुखे त्रि॰ मेदि॰।
“प्रथमपात्रे संस्नबान् समव-नीय पात्रं न्युब्जं कुर्य्यात् पितृभ्यः स्थानमसीति” गोभि॰न्युब्जमधोमुखम्
“पितृभ्यः स्थानामीति न्युब्जं पात्रंकरोत्यधः” याज्ञ॰।
“पितृपात्रे निधायाथ न्युब्जमुत्तर-तोन्यमेत्” मत्स्यपु॰।
“न्युब्जानि च विमानानि” हरिवं॰

४३ अ॰।

४ कुशे स्रुग्मात्रे च पु॰ हेमच॰ वक्रीकृतपृष्ठा-धोमुखे मानुषे

५ कुब्जे त्रि॰ अमरः।

शब्दसागरः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

न्युब्ज¦ mfn. (-ब्जः-ब्जा-ब्जं)
1. Crooked-backed, hump-backed,
2. Looking downwards.
3. Bent, crooked.
4. Convex. m. (-ब्जः)
1. Disease, sickness, pain.
2. A sort of ladle made of Kusa grass.
3. The Nyagrodha tree. n. (-ब्जं)
1. The fruit of the Ka4maranga, (Caram- bola averrhoa.)
2. A vessel used at Shra4ddhas. E. न्युब्ज् to be crooked, aff. घञ्।

Apte

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

न्युब्ज [nyubja], a.

Turned or bent downwards, laying on the face; ऊर्ध्वार्पितन्युब्जकटाहकल्पे (व्योम्नि) N.22.32; न्युब्जीकृतेषुधिस्तत्र शरसन्धानतत्परः Śiva B.28.83.

Bent, crooked.

Convex.

Hump-backed.

ब्जः The Nyagrodha tree.

A kind of ladle made of Kuśa grass. -ब्जम् A vessel used in Śrāddhas. -Comp. -खड्गः a crooked sword, sabre.

Monier-Williams

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

न्युब्ज mfn. turned or bent down wards , lying with the face downwards , looking downwards Ka1tyS3r. MBh. Hariv. Sus3r.

न्युब्ज mfn. hump-backed , crooked-backed (as the result of disease See. Pa1n2. 7-3 , 61 ) L.

न्युब्ज mfn. convex W.

न्युब्ज m. N. of the न्यग्-रोधtree in कुरु-क्षेत्रAitBr.

न्युब्ज n. the fruit of the Averrhoa Carambola L.

न्युब्ज m. or n. = श्राद्धा-दि-पात्र-भेद, दर्भमयश्रुच्, or कुश-श्रुच्L.