पञ्चाग्नि
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
पञ्चाग्नि, क्ली, पञ्चानामग्नीनां समाहारः । अस्य विंवरणं पञ्चातपाशब्दे द्रष्टव्यम् ॥ शरीरस्थ- पञ्चाग्नयो यथा, -- “उदरे गार्हपत्याग्निर्मध्यदेशे तु दक्षिणः । आस्य आहवनोऽग्निश्च सत्यः पर्व्वा च मूर्द्धनि । यः पञ्चाग्नीनिमान् वेद आहिताग्निः स उच्यते ॥” इति गरुडपुराणम् ॥ (पञ्चाग्नयो गृहे यस्य । इति विग्रहे वाच्य- लिङ्गत्वम् । यथा मनुः । ३ । १८५ । “त्रिणाचिकेतः पञ्चाग्निस्त्रिसुपर्णषडङ्गवित् ॥”)
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
पञ्चाग्नि¦ पु॰ संज्ञात्वात् कर्म॰।
१ अन्वाहार्य्य पचनगार्हप-त्याहवनीयसभ्यावसथ्यात्मकेषु पञ्चस्वग्निषु”
“पवनःपावनस्त्रेता यस्य पञ्चाग्नयो गृहे” इति हारीतःतत्र पवनः आवसथ्योऽग्निः पावनः सभ्योऽग्निः” कुल्लू॰। ते यस्य व॰।
२ तदग्निभिर्विहिततत्तत्कार्यकारके च।
“कर्मनिष्ठास्तपोनिष्ठाः पञ्चाग्निब्रह्मचारिणः” याज्ञ॰व्याख्यायां सभ्यावसथ्यौ त्रेता अग्नयश्च यस्य सन्ति सपञ्चाग्निः पञ्चाग्निविद्याध्यावी वा” मिता॰ छान्दो॰ उ॰उक्तेषु च स्वर्गपर्जन्यपृथिवीपुरुषयोषात्मकेषु अग्निवदा-हुत्याधारेषु
३ पदार्थेषु
“पञ्चाग्नयो ये च त्रिणाचिकेताः” श्रुतिः चतुर्दिक्षु च ऊर्द्धे च स्थितेषु पञ्चसु
४ तेजस्विषु।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
पञ्चाग्नि¦ n. (-ग्नि)
1. A collection of five fires, amidst which a devotee performs penance during the summer season; or four fires light- ed severally to the north, south, east and west, and the sun over head.
2. Five mystic fires, supposed to be present in the body. m. (-ग्निः)
1. A householder who maintains five fires, or the do- mestic one, and one for warming visitors in addition to the other three.
2. One who is acquainted with the doctrine of the five mystic fires. viz:--अन्वाहार्य्य, पचन, गार्हपत्य, आहवनीय, सभ्य and आवसथ्य | E. पञ्च five, and अग्नि fire.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
पञ्चाग्नि/ पञ्चा n. (mostly in comp. )= च-तपस्(See. )the 5 sacred fires (viz. अन्वाहार्य-पचनor दक्षिण, गार्हपत्य, आहवनीय, सभ्य, and आवसथ्य) ; 5 mystic fires supposed to be present in the body W.
पञ्चाग्नि/ पञ्चा mfn. = पञ्चा-ग्निच-तपस्mfn. Katha1s.
पञ्चाग्नि/ पञ्चा mfn. maintaining the 5 sacred fires Kat2hUp. Mn. etc.
पञ्चाग्नि/ पञ्चा mfn. acquainted with the doctrine of the 5 mystic fires W.
Purana index
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
--five fires eligible for पार्वण s4ra1ddha; फलकम्:F1: वा. ८३. ५३; M. १६. 7.फलकम्:/F performance of penance by ययाति for a year in the midst of five fires; फलकम्:F2: Ib. ३५. १६.फलकम्:/F created by अग्निशर्मन् from his face. These are दक्षिनाग्नि, गार्हपत्य, आहवनीय, Sabhya, and आवसथ्य. फलकम्:F3: वा. १०६. ४१. 2.फलकम्:/F
Purana Encyclopedia
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
PAÑCĀGNI : Rohiṇī, a daughter and Soma, a son, were born to Niśā the third wife of Manu, an Agni. Besides these they got five sons in the form of Agni (fire) and these five are called Pañcāgnis. They are Vaiśvānara, Viśvapati, Sannihita, Kapila and Agraṇī.
_______________________________
*5th word in left half of page 548 (+offset) in original book.