पथ्यादिगुग्गुलुः

यन्त्रोपारोपितकोशांशः

कल्पद्रुमः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

पथ्यादिगुग्गुलुः, पुं, (पथ्या आदिर्यस्य तथाविघो गुग्गुलुः ।) औषधविशेषः । यथा, -- “पथ्या विभीतामलकीफलानां शतं क्रमेण द्विगुणाभिवृद्धम् । प्रस्थेन युक्तञ्च पलङ्कषाणां द्रोणे जले संस्थितमेकरात्रम् ॥ अर्द्धावशेषं क्वथितं कषायं भाण्डे पचेत्तत् पुनरेव लोहे । अमूनि वह्नेरवतार्य्य दद्यात् द्रव्याणि संचूर्ण्य पलार्द्धकानि ॥ विडङ्गदन्तीत्रिफलागुडूची- कृष्णात्रिवृन्नागरकोषणानि । यथेष्टचेष्टस्य नरस्य शीघ्रं हिमाम्वुपानानि च भोजनानि ॥ निषेव्यमानो विनिहन्ति रोगान् सगृध्रसीं नूतनखञ्जताञ्च । प्लीहानमुग्रं जठरार्त्तिगुल्मं पाण्डुत्वकण्डुत्वविवातरक्तम् ॥ पथ्यादिको गुग्गुलुरेष नाम्ना ख्यातः क्षितावप्रमितप्रभावः । बलेन नागेन समं मनुष्यं जवेन कुर्य्यात्तुरगेण तुल्यम् ॥ आयुःप्रकर्षं विदधाति चक्षु- र्ब्बलं तथा पुष्टिकरो विषघ्नः । क्षतस्य सन्धानकरो विशेषा- द्रोगेषु शस्तः सकलेषु तज्ज्ञैः ॥” इति भावप्रकाशः ॥