सामग्री पर जाएँ

परिग्राह

विकिशब्दकोशः तः

यन्त्रोपारोपितकोशांशः

[सम्पाद्यताम्]

कल्पद्रुमः

[सम्पाद्यताम्]

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

परिग्राहः, पुं, (परि + ग्रह् + “परौ यज्ञे ।” ३ । ३ । ४७ । इति घञ् ।) यज्ञवेदिविशेषः । इति केचित् ॥

वाचस्पत्यम्

[सम्पाद्यताम्]

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

परिग्राह¦ पु॰ परि + ग्रह--
“परौ यज्ञे” पा॰ घञ्। यज्ञार्थेस्फ्येन वेदेः स्वीकारे सि॰ कौ॰।

शब्दसागरः

[सम्पाद्यताम्]

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

परिग्राह¦ m. (-हः) A mound or place prepared for a burnt offering at a ceremony which requires three or four such places, placed to the north or east, &c. as उत्तरपरिग्राह, पुर्ब्बपरिग्राह। E. परि about, ग्रह् to take, aff. घञ्।

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

परिग्राहः [parigrāhḥ], The fencing round of the sacrificial altar.

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

परिग्राह/ परि-ग्राह m. the surrounding or fencing round of the वेदिor sacrificial altar with three lines or furrows TS.

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

परिग्राह पु.
(परि + ग्रह् + घञ्, परौ यज्ञे, पा. 3.3.47, अथवा परिग्रह एव परिग्राहः) अध्वर्यु द्वारा ‘स्फ्य’ से वेदि के विस्तार को चिह्नित करने के लिए भूमि पर उत्तर, दक्षिण एवं पश्चिम की तरफ खींची गई रेखा। वह सर्वप्रथम दक्षिण (दक्षिण-परिश्चम श्रोणि) से प्रारम्भ करता है और उत्तरी ‘अंश’ - पर्यन्त उत्तर-पश्चिम श्रोणि को जाता है। यह प्रथम, साधारण एवं मोटे तौर पर खाका है, जिसे ‘पूर्वपरिग्रह’ कहते हैं। खाका खींचने की क्रिया उसी प्रक्रिया को दुहराने से पूरी होती है, और वह (क्रिया) ‘उत्तरपरिग्रह’ कहलाती है, बौ.श्रौ.सू. 1.11 = ग्रह, का.श्रौ.सू. 2.6.25; पु. (द्वि.व.) महावीर को पकड़ने के लिए प्रयुक्त चिमटों का युग्म, मा.श्रौ.सू. 4.3.17, 33-38; = शफ, आप.श्रौ.सू. 15.5.11; = परीशास का.श्रौ.सू. 26.5.12 (परीशासावादत्ते गायत्रं छन्दोऽसीति प्रतिमन्त्रम्)।

"https://sa.wiktionary.org/w/index.php?title=परिग्राह&oldid=479071" इत्यस्माद् प्रतिप्राप्तम्