परितापः

यन्त्रोपारोपितकोशांशः

कल्पद्रुमः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

परितापः, पुं, (परिसर्व्वतोभावेन तप्यतेऽनेन । परि + तप् + वञ् ।) दुःखम् । (यथा, भाग- वते । ७ । ८ । ५२ । “स तु जनपरितापं तत्कृतं जानता ते नरहर उपनीतः पञ्चतां पञ्चविंश ॥”) नरकान्तरम् । इति मेदिनी ॥ शोकः । इति शब्दरत्नावली ॥ (यथा, रामायणे । २ । २२ । २५ । “एतया तत्त्वया बुद्ध्या संस्तभ्यात्मानमात्मना । व्याहतेऽप्यभिषेके मे परितापो न विद्यते ॥”) भयम् । कम्पः । इति विश्वः ॥ अत्युष्णता च ॥ (यथा, मार्कण्डेये । १५ । ४९ । “परितापञ्च गात्रेभ्यः पीडाबाधाश्च कृत्स्नशः । अपहन्ति नरव्याघ्र ! दयां कुरु महीपते ! ॥”)

Apte

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

परितापः [paritāpḥ], 1 Extreme or scorching heat; (पादपः) शमयति परितापं छायया संश्रितानाम् Ś.5.7; गुरुपरितापानि गात्राणि 3.18; Ṛs.1.22.

Pain, agony, anguish, grief; प्रसक्ते निर्वाणे हृदय परितापं वहसि किम् M.3.1.

Lamentation, wailing; विरचितविविधविलापं सा परितापं चकारोच्चैः Gīt.7.

Trembling, fear.

N. of a hell.