परिवह
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
परिवहः, पुं, (परि सर्व्वतोभावेन वहतीति । परि + वह् + अच् ।) सप्तवाय्वन्तर्गतषष्ठवायुः । स तु सुवहवायोरुपरिस्थितः । (यथा, सिद्धान्त- शिरोमणौ । “भूवायुरावह इह प्रवहस्तदूर्द्धः स्यादुद्वहस्तदनुसंवहसंज्ञकश्च । अन्यस्ततोऽपि सुवहः परिपूर्ब्बकाऽस्मात् वाहः परावह इमे पवनाः प्रसिद्धाः ॥”)
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
परिवह¦ पु॰ परि + वह--अच्। सप्तवायुमध्यपातिनि वायुभेदेअनिलशब्दे दृश्यम्।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
परिवह¦ m. (-हः) Name of the second of the seven courses of wind. E. परि + वह-अच् |
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
परिवहः [parivahḥ], 1 N. of one of the seven courses of wind; it is the sixth course and bears along the Saptarṣis and the celestial Ganges; सप्तर्षिचक्रं स्वर्ङ्गगां षष्ठः परिवहस्तथा; (for the other courses of wind see under cf. the description of परिवह given by Kālidāsa: त्रिस्रोतसं वहति यो गगनप्रतिष्ठां ज्योतींषि वर्तयति च प्रविभक्तरश्मिः । तस्य द्वितीय- हरिविक्रमानेस्तमस्कं वायोरिमं परिवहस्य वदन्ति मार्गम् Ś.7.6).
One of the seven tongues of fire.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
परिवह/ परि-वह m. N. of one of the 7 winds (for the others See. परा-वह) MBh. Hariv. S3ak. vii , 6
परिवह/ परि-वह m. of one of the 7 tongues of fire Col.
Purana index
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
(I)--a variety of wind controlling the Parjanya clouds. वा. ५१. ४५.
(II)--the sixth of the seven Maruts helping, the Parjanya and Diggajas to rain dew; फलकम्:F1: Br. II. २२. ५०; M. १६३. ३३; वा. ६७-120.फलकम्:/F the chief of the seventh वातस्कन्ध situated between the planets and Druva. फलकम्:F2: Br. III. 5. ८९; वा. ६७. १२०.फलकम्:/F [page२-297+ ३३]
Purana Encyclopedia
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
Parivaha : m.: Name of the sixth of the seven winds.
A. Divine origin: All the seven winds are Aditi's son's (…'diteḥ putrā mārutāḥ) 12. 315. 53.
B. Description: Very wonderful (paramādbhuta) 12. 315. 53; very speedy (javatāṁ varaḥ) 12. 315. 48.
C. Activity: (a) Common to all seven winds: They all blow incessantly in all direction and sustain all (creatures) (anāramantaḥ saṁvānti sarvagāḥ sarvadhāriṇaḥ) 12. 315. 53 (Nī. on Bom. Ed. 12. 328. 31: saṁvānti saṁgacchanti); they blow along the seven paths of winds which blow together on the earth and in the atmosphere (pṛthivyām antarikṣe ca yatra saṁvānti vāyavaḥ/saptaite vāyumārgā vai) 12. 315. 31; (b) Special to Parivaha: Due to its circular movement the heavenly waters flow in the atmosphere (and do not fall down); it supports the holy waters of celestial Gaṅgā; being checked by this wind from a distance the sun, though he is the source of a thousand rays and brightens up the earth, appears like having a single ray; due to this wind the moon, which is the heavenly store of nectar, waxes (after waning) (yasmin pāriplave divyā vahanty āpo vihāyasā/ puṇyaṁ cākāśagaṅgāyās toyaṁ viṣṭabhya tiṣṭhati//dūrāt pratihato yasminn ekaraśmir divākaraḥ/yonir aṁśusahasrasya yena bhāti vasundharā//yasmād āpyāyate somo nidhir divyo 'mṛtasya ca/ṣaṣṭhaḥ parivaho nāma sa vāyur…) 12. 315. 46-48 (Nī. on Bom. Ed. 12. 328. 46: paritaḥ upary eva yasya vegāt patanti na tv adhaḥ patantīti pariplavaḥ/svārthe taddhitaḥ/yaḥ toyaṁ viṣṭabhya ākāśe evāvasthāpya).
_______________________________
*1st word in left half of page p939_mci (+offset) in original book.
Mahabharata Cultural Index
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
Parivaha : m.: Name of the sixth of the seven winds.
A. Divine origin: All the seven winds are Aditi's son's (…'diteḥ putrā mārutāḥ) 12. 315. 53.
B. Description: Very wonderful (paramādbhuta) 12. 315. 53; very speedy (javatāṁ varaḥ) 12. 315. 48.
C. Activity: (a) Common to all seven winds: They all blow incessantly in all direction and sustain all (creatures) (anāramantaḥ saṁvānti sarvagāḥ sarvadhāriṇaḥ) 12. 315. 53 (Nī. on Bom. Ed. 12. 328. 31: saṁvānti saṁgacchanti); they blow along the seven paths of winds which blow together on the earth and in the atmosphere (pṛthivyām antarikṣe ca yatra saṁvānti vāyavaḥ/saptaite vāyumārgā vai) 12. 315. 31; (b) Special to Parivaha: Due to its circular movement the heavenly waters flow in the atmosphere (and do not fall down); it supports the holy waters of celestial Gaṅgā; being checked by this wind from a distance the sun, though he is the source of a thousand rays and brightens up the earth, appears like having a single ray; due to this wind the moon, which is the heavenly store of nectar, waxes (after waning) (yasmin pāriplave divyā vahanty āpo vihāyasā/ puṇyaṁ cākāśagaṅgāyās toyaṁ viṣṭabhya tiṣṭhati//dūrāt pratihato yasminn ekaraśmir divākaraḥ/yonir aṁśusahasrasya yena bhāti vasundharā//yasmād āpyāyate somo nidhir divyo 'mṛtasya ca/ṣaṣṭhaḥ parivaho nāma sa vāyur…) 12. 315. 46-48 (Nī. on Bom. Ed. 12. 328. 46: paritaḥ upary eva yasya vegāt patanti na tv adhaḥ patantīti pariplavaḥ/svārthe taddhitaḥ/yaḥ toyaṁ viṣṭabhya ākāśe evāvasthāpya).
_______________________________
*1st word in left half of page p939_mci (+offset) in original book.