परिवृत्ति

यन्त्रोपारोपितकोशांशः

कल्पद्रुमः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

परिवृत्तिः, पुं, (परिवर्ज्जने वर्त्तते इति । परि + वृत् + क्तिच् ।) परिवित्तिः । इति हड्डः ॥ (परि + वृत् + भावे क्तिन् । परिवर्त्तनम् । यथा, महाभारते । १४ । १८ । २९ । “तस्य कालपरीमाणमकरोत् स पितामहः । भूतेषु परिवृत्तिञ्च पुनराघृत्तिमेव च ॥” अर्थालङ्कारविशेषः । यथा, साहित्यदर्पणे । १० । १०५ । “परिवृत्तिर्विनिमयः समन्यूनाधिकैर्भवेत् ॥” क्रमेणोदाहरणं यथा, -- “दत्त्वा कटाक्षमेणाक्षी जग्राह हृदयं मम । मया तु हृदयं दत्त्वा गृहीतो मदनज्वरः ॥” अत्र प्रथमेऽर्द्धे समेन द्वितीयेऽर्द्धे न्यूनेन ॥)

वाचस्पत्यम्

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

परिवृत्ति¦ स्त्री परि + वृत--क्तिन्।

१ परिवर्त्ते

२ अर्थालङ्कारभेदे अर्थालङ्कारशब्दे

३८

८ पृ॰ दृश्यम्।

शब्दसागरः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

परिवृत्ति¦ f. (-त्तिः)
1. Exchange, barter.
2. Revolution, return.
3. End, termination.
4. An unmarried elder brother.
5. Surrounding, encompassing.
6. A striking exchange, one producing charm, considered as a figure of speech in rhetoric. E. परि mutually, वृत् to be, क्तिन aff.

Apte

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

परिवृत्तिः [parivṛttiḥ], f.

Revolution; अभजत परिवृत्तिं साथ पर्यस्त- हस्ता Śi.1.91.

Return; turning back.

Barter, exchange.

End, termination.

Surrounding.

Staying or dwelling in a place.

Contraction of the prepuce.

(In Rhet.) A figure of speech in which there is an exchange of a thing for what is equal, less or greater; परिवृत्तिर्विनिमयो यो$र्थानां स्यात् समासमैः K. P.1; e. q. दत्त्वा कटाक्षमेणाक्षी जग्राह हृदयं मम । मया तु हृदयं दत्त्वा गृहीतो मदनज्वरः ॥ S. D.734.

Substitution of one word for another without affecting the sense; as in; शब्दपरिवृत्तिसहत्वम् K. P.1; e. g. in वृषध्वज, ध्वज may be substituted by लाञ्छन or वाहन.

Monier-Williams

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

परिवृत्ति/ परि-वृत्ति f. turning , rolling , revolution MBh. S3is3.

परिवृत्ति/ परि-वृत्ति f. return (into this world) A1past.

परिवृत्ति/ परि-वृत्ति f. exchange , barter(618693 त्त्याind. alternately) BhP.

परिवृत्ति/ परि-वृत्ति f. moving to and fro or staying or dwelling in a place MBh.

परिवृत्ति/ परि-वृत्ति f. end , termination Kir.

परिवृत्ति/ परि-वृत्ति f. surrounding , encompassing ib.

परिवृत्ति/ परि-वृत्ति f. (in rhet. )a kind of figure in which one thing is represented as exchanged with another( e.g. Ma1lav. iii , 16 ; See. Va1m. iv , 3 , 16 )

परिवृत्ति/ परि-वृत्ति f. substitution of one word for another without affecting the sense( e.g. वृष-लाञ्छनfor वृषध्वज) Kpr.

परिवृत्ति/ परि-वृत्ति f. contraction of the prepuce , phimosis(= वर्तिका) Sus3r.

परिवृत्ति/ परि-वृत्ति m. w.r. for परि-वित्ति