पाञ्चभौतिक
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
पाञ्चभौतिक¦ त्रि॰ पञ्चभ्यो भूतेभ्य आगतः ठक् द्विपद-वृद्धिः। आकाशादिभूतपञ्चकारब्धे देहादौ
“पाञ्चभौ-तिको देह”
“चातुर्मौतकमित्येके”
“ऐकभौतिकमि-त्यपरे” सा॰ सू॰।
“ऐकभौतिकमैकैकिकभौतिकमित्यर्थःतत्र मनुष्यादिशरीरे पार्थिवाधिक्येन पार्थिवता एवं मूर्य्या-दिलोकेषु तैजसाधिक्येन तैजसादिता शरीराणां सुवर्णा-र्दानामिव” भा॰। इत्यनेकेषां मतमुक्त्वा
५ अ॰ स्वयंनिर्णयस्तत्रोक्तो यथा
“न पाञ्चभौतिकं शरीरं बहूना-मुपादानायोमात्” सा॰ सू॰
“बहूनां भिन्नजातीयानांचोपादानत्वं घटपटादिस्थले न दृष्टमिति सजातीयमेवो-पादानम्। इतरच्च भूतचतुष्टयमुपष्टम्भकमित्याशयेनपाञ्चभौतिकत्वव्यवहारः। एकोपादानकत्वेऽपि पृथिव्ये-वोपादानं सर्वशरीरस्य शरीरस्यैकमात्रभूतोपादानकत्वंपूर्वोक्तमनेनैव प्रसङ्गेन विशिष्याह” भा॰
“सर्वेषु पृथिव्यु-पादानमसाधारण्यात् तद्व्यपदेशः पूर्ववत्” सां॰ सू॰सर्वेषु शरीरेषु पृथिव्ये वोपादानम् असाधारण्यात्आधिक्यादिभिरुत्कर्षात्। अत्राप्रि शरीरे पाञ्चचतु-रादिभौतिकत्वव्यपदेशः पूर्ववत् इन्द्रियाणां भौतिक-त्वबदुपष्टम्भकत्वमात्रेणेत्यर्थः” भा॰। अयञ्च सांख्य-पक्षः। वेदान्तिमते तु त्र्यात्मकता कायस्य तच्च काय-शब्दे
१९
२४ पृष्ठादौ दर्शितं तत्र दृश्यम्।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
पाञ्चभौतिक¦ mfn. (-कः-की-कं) Consisting or made of the five elements. E. पञ्चभूत, and ठञ् aff.
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
पाञ्चभौतिक [pāñcabhautika], a. (-की f.) Composed of the five elements or containing them; पाञ्चभौतिकी सृष्टिः Mv.6; Y.3.175.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
पाञ्चभौतिक/ पाञ्च--भौतिक mf( ई)n. ( -भूत)composed of or containing the 5 elements MBh. Sus3r. etc.
पाञ्चभौतिक/ पाञ्च--भौतिक n. (with आदान)the assumption of the 5 -elelements Ya1jn5.