पाणिग्रहण

यन्त्रोपारोपितकोशांशः

कल्पद्रुमः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

पाणिग्रहणम्, क्ली, (पाणेर्ग्रहणं यत्र ।) विवाहः । इति हेमचन्द्रः । ३ । १८२ ॥ (यथा, रघुः । ७ । २९ । “इति स्वसुर्भोजकुलप्रदीपः सम्पाद्य पाणिग्रहणं स राजा । मर्हीपतीनां पृथगर्हनार्थं समादिदेशाधिकृतानधिश्रीः ॥”)

वाचस्पत्यम्

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

पाणिग्रहण¦ न॰ पाणिर्गृह्यते अत्र ग्रह--आधारे ल्युट्। विवाहे हेमच॰। पाणिग्रहणप्रकारः आश्व॰ गृ॰ सू॰

१

७

३ यथा
“पश्चादग्मेर्दृषदमश्मानं प्रतिष्ठाप्योत्तर-पुरस्तादुदकुम्भं समन्वारवब्धायां हुत्वा तिष्ठन् प्रत्यङ्सुखःप्राङ्मुख्या आसीनाया गृह्णामि ते सौभगत्वाय हस्त-मित्यङ्गुष्ठमेव गृह्णीयाद्यदि कामयीत पुमांस एव मे पुत्राजायेरन्निति” सू॰।
“दक्षिणतः पत्न्युपविशेत् उत्तरतःपतिरिति शास्त्रान्तरे दृष्टम्।
“उत्तानेनोत्तानं पाणिंगृह्णीयात्” नारा॰। (
“अङ्गुलीष्वेव स्त्रीकामः” सू॰
“एवकारोऽङ्गुष्ठनिवृ-त्त्यर्थः। स्त्रीकामो धितृकाभ इत्यर्थः” नारा॰
“हस्तसाङ्गुष्ठनुभयकामः” सू॰।
“उभयकामः पुत्रदुहितृकामः[Page4290-b+ 38] अङ्गुष्ठमङ्गुलीभिः” सह गृह्णीयादित्यनुषङ्गः नारा॰।

शब्दसागरः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

पाणिग्रहण¦ n. (णं)
1. Marriage.
2. Laying hold of the hand. E. पाणि the hand, and ग्रहण taking, the junction of the hands of the bride and bridegroom, forming a part of this ceremony.

Monier-Williams

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

पाणिग्रहण/ पाणि--ग्रहण n. ( ifc. f( आ). )= -ग्रहGr2S. MBh. Ka1v. etc.

Vedic Rituals Hindi

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

पाणिग्रहण न.
हाथ में हाथ लेना, हाथ पकड़ना, विवाह, बौ.गृ.सू. 2.6.17.