पाण्डरः

यन्त्रोपारोपितकोशांशः

कल्पद्रुमः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

पाण्डरः, पुं, (पाण्डरः शुक्लवर्णोऽस्त्यस्येति । अच् ।) मरुवकवृक्षः । (पडि + अर + दीर्घश्च ।) श्वेतवर्णः । (पर्व्वतविशेषः । स तु मेरोः पश्चिमे वर्त्तते । यथा, मार्कण्डेये । ५५ । १० । “अञ्जनः कुक्कुटः कृष्णः पाण्डरश्चाचलोत्तमः ॥” “पश्चिमेन तथा मेरोर्विस्कम्भात् पश्चिमाद्बहिः । एतेऽचलाः समाख्याताः -- ॥” ऐरावतकुलोत्पन्ननागविशेषः । यथा, महा- भारते । १ । ५७ । ११ -- १२ । “पारावतः पारिजातः पाण्डरो हरिणः कृशः । विहङ्गः शरभो मेदः प्रमोदः संहतापनः ॥ ऐरावतकुलादेते प्रविष्टा हव्यवाहनम् ॥” पक्षिविशेषः । यथा, ज्योतिस्तत्त्वधृतवचनम् । “गृध्रः कङ्कः कपोतश्च उलूकः श्येन एव च । चिल्लश्च धर्म्मचिल्लश्च भासः पाण्डर एव च । गृहे यस्य पतन्त्येते गेहं तस्य विपद्यते ॥”) तद्बर्णविशिष्टे, त्रि । इत्युणादिकोषः ॥ (यथा, हरिवंशे । ८२ । ५० । “असिताम्बरसंवीतं पाण्डरं पाण्डरासनम् ॥”)