पादप्रक्षालन
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
पादप्रक्षालनम्, क्ली, (पादयोः प्रक्षालनम् ।) चरणधौतम् । पा धोओया इति भाषा ॥ अस्य गुणाः । मेधाजनकत्वम् । पवित्रत्वम् । आयुष्य- त्वम् । अलक्ष्मीकलिनाशकत्वञ्च । इति राज- वल्लभः ॥ (यथा, च, -- “पादप्रक्षालनं पादमलरोगश्रमापहम् । चक्षुःप्रसादनं वृष्यं रक्षोघ्नं प्रीतिवर्द्धनम् ॥” इति चिकित्सितस्थाने चतुर्व्विंशेऽध्याये सुश्रुते- नोक्तम् ॥)
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
पादप्रक्षालन¦ न॰
६ त॰। पादयोः
१ क्षालने जले
“पादप्रक्षा-लनं मेधाजनकं सुपवित्रकम्। अलक्ष्मीकलिहृच्चैवआयुपो हितकारि च” राजनि॰
“पादप्रक्षालनंविशेष्ठयति देवलः
“प्रथमं प्राङ्मुखः स्थित्वा पादैप्रक्षालयेच्छनैः। उदङ्मुखो वा दैवत्ये पैतृके दक्षिणामुखः” शनैरत्वरः। दैवपैतृकेतरत्रापस्तम्बः
“प्रत्यक्पादावसेचनमिति”। प्रत्यक् पश्चिमाभिमुखः। क्रममाह गोभिलः
“सव्यं पादमवगेनिजे इति सव्यं पादप्रक्षालयति”। अर्हणीये तथा दर्शनात् सर्व{??} तथकल्प्यते। पारस्करः
“सव्यं प्रक्षाल्य दक्षिणं प्रक्षालयतीति”
“सव्यं प्रथमं प्रक्षालयतीति”{??}त्रेश्मप्राकसव्यपादप्रक्षालगे सिद्धे पुव्यं प्रक्षाल्य दसिखं प्रक्षालयतीत्यत्र लव्यग्रहष्यं सामान्यार्लं{??} पाप्रक्षासने{??}ष्पस्यैव प्रायखभ् अव्यार्थं पूर्वयक्ष{??}दर्शनात्”।
“ब्राह्मणश्चेद्दक्षिणं प्रथममिति” सृत्रंसादौ गदि ब्राह्मणः प्तसा{??}यति तदा दक्षिणं दातमिगि न सव्यस् यथा प्रक्ष्{??}तीत्यनुवृत्तावावलाय
“दक्षिणमग्रे ब्राह्मणाय प्रयच्छेत् सव्यं शूद्रायेतिखयं प्रक्षालने सव्यस्यैव प्राथम्यमिति हरिशमएवञ्च दक्षिणपादप्रक्षालनानन्तरं वामपदप्रक्षालनं वास्पतिमिश्राद्युक्तं हेयमिति” आ॰ त॰ रघुनन्दनः।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
पादप्रक्षालन¦ n. (-नं) Washing the feet. E. पाद, and प्रक्षालन washing.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
पादप्रक्षालन/ पाद--प्रक्षालन n. washing the feet A1past. Gaut.