पारिप्लव

यन्त्रोपारोपितकोशांशः

कल्पद्रुमः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

पारिप्लवम्, त्रि, (परि + प्लु + अच् । ततः प्रज्ञा- द्यण् ।) चञ्चलम् । इत्यमरः । ३ । १ । ७५ ॥ (यथा, रघुः । ३ । ११ । “तयोपचाराञ्जलिखिन्नहस्तया ननन्द पारिप्लवनेत्रया नृपः ॥”) आकुलः । इति मेदिनी । वे, ६० ॥ (क्ली, तीर्थ- विशेषः । यथा, महाभारते । ३ । ८३ । १२ । “ततः पारिप्लवं गच्छेत्तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् । अग्निष्टोमातिरात्राभ्यां फलं प्राप्नोति भारत ! ॥” पुं, जलपक्षी । इति रामानुजः ॥ यथा, रामा- यणे । ४ । २७ । २३ । “पारिप्लवशतैर्ज्जुष्टा बर्हिक्रौञ्चनिनादिता । रमणीया नदी सौम्या मुनिसङ्घनिषेविता ॥” पञ्चममन्वन्तरीयप्रकृतिविशेषः । यथा, हरि- वंशे । ७ । २७ । “देवाश्चाभूतरजसस्तथा प्रकृतयोऽपरे । पारिप्लवश्च रैभ्यश्च मनोरन्तरमुच्यते ॥”)

अमरकोशः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

पारिप्लव वि।

चलनम्

समानार्थक:चलन,कम्पन,कम्प्र,चल,लोल,चलाचल,चञ्चल,तरल,पारिप्लव,परिप्लव

3।1।75।1।3

चञ्चलं तरलं च एव पारिप्लवपरिप्लवे। अतिरिक्तः समधिको धृढसन्धिस्तु संहतः॥

पदार्थ-विभागः : , क्रिया

वाचस्पत्यम्

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

पारिप्लव¦ त्रि॰ परि + प्ल--अच् स्वार्थेऽण्।

१ चञ्चले

२ आकुलेच अमरः।

३ तीर्घभेदे भा॰ व॰

८ अ॰। पञ्चममन्वन्तरे

५ प्रकृतिभेदे हरिवं॰

७ अ॰।

६ आख्यानभेदे शत॰ ब्रा॰

१३ ।

४ ।

३ ।

२ । तच्चाख्यानं
“पारिप्लवमाख्यानमाख्यास्यन्” इत्युपक्रमे
“मनुर्वैवस्वतो राजेत्याह” इत्यादिकं तत्र दृश्यम्

शब्दसागरः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

पारिप्लव¦ mfn. (-वः-वा-वं)
1. Perturbed, troubled in mind.
2. Trembling, tremulous, unsteady.
3. Swimming, floating. m. (-वः) A boat. E. परिप्लव, and अण् added.

Apte

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

पारिप्लव [pāriplava], a. [परि-प्लु अच् स्वार्थे अण्]

Moving to and fro, rolling, shaking, unsteady, tremulous; ननन्द पारि- प्लवनेत्रया नृपः R.3.11.

Swimming, floating; R.13.3; पारिप्लवाः स्रोतसि निम्नगायाः 16.61.

Agitated, bewildered, disturbed or perplexed; हा हा दैव किमुप्तथैर्मम मनः पारिप्लवं धावति U.4.22. -वः A boat; पारिप्लवगताश्चापि देवतास्तत्र विष्ठिताः Rām.1.43.19. -वम् Restlessness, uneasiness; प्रतिष्ठामव्याजं व्रजतु मयि पारिप्लवधुरा Māl.4.3. -Comp. -दृष्टि, -नेत्र a. having tremulous eyes. -प्रभ a. spreading lustre. -मति a. fickle-minded.

Monier-Williams

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

पारिप्लव/ पारि--प्लव mf( आ)n. swimming MBh. Ka1v.

पारिप्लव/ पारि--प्लव mf( आ)n. moving to and fro , agitated , unsteady , tremulous

पारिप्लव/ पारि--प्लव mf( आ)n. wavering , irresolute ib.

पारिप्लव/ पारि--प्लव mf( आ)n. ( पारि-) , " moving in a circle " , N. of partic. legends recited at the अश्व-मेधand repeated at certain intervals throughout the year S3Br. S3rS. Ba1dar.

पारिप्लव/ पारि--प्लव m. a boat R. ( v.l. परि-प्ल्)

पारिप्लव/ पारि--प्लव m. a class of gods in the 5th मन्व्-अन्तरHariv.

पारिप्लव/ पारि--प्लव n. N. of a तीर्थMBh.

Purana index

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

--the son of शुखीबल and father of Sunaya. Vi. IV. २१. १२. [page२-318+ २९]

Purana Encyclopedia

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

Pāriplava  : nt.: Name of a tīrtha.

Described as famous in the three worlds (trailokyaviśruta); by visiting this tīrtha one gets the fruit of an Agniṣṭoma and an Atirātra 3. 81. 10.


_______________________________
*7th word in right half of page p381_mci (+offset) in original book.

previous page p380_mci .......... next page p382_mci

Mahabharata Cultural Index

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

Pāriplava  : nt.: Name of a tīrtha.

Described as famous in the three worlds (trailokyaviśruta); by visiting this tīrtha one gets the fruit of an Agniṣṭoma and an Atirātra 3. 81. 10.


_______________________________
*7th word in right half of page p381_mci (+offset) in original book.

previous page p380_mci .......... next page p382_mci

Vedic Rituals Hindi

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

पारिप्लव न.
एक चक्र में घूमता हुआ पाठ, जिसमें लोकप्रिय आख्यान समाहित होते हैं, जिनका वाचन अश्वमेध में ‘होता’ करता है। इसको ऐसा इसलिए कहा जाता है क्योंकि पूरे साल भर इसका प्रत्येक दस दिन पर नवीनीकरण होता है, का.श्रौ.सू. 2०.3.1; यह शुनःशेप के आख्यानों पर निबद्ध है, जिसमें एक हज़ार से अधिक ऋचायें एवं गाथायें सङ्कलित हैं, आप.श्रौ.सू. 18.19.1० (राज.); पुराणकथाओं (आख्यानों) की सूची देखें। आश्व.श्रौ.सू. 1०.7