पार्श्वशूलः

यन्त्रोपारोपितकोशांशः

कल्पद्रुमः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

पार्श्वशूलः, पुं, क्ली, (पार्श्वे जातः शूलः ।) शूल- रोगविशेषः । तस्यौषधम् । यथा, -- “शतपुष्पा देवदारु शालपर्णी वचागुरु । कुष्ठं मांसी सैन्धवञ्च पलमेकं पुनर्नवा ॥ पाने नस्ये तथाभ्यङ्गे तैलमेतत् प्रदापयेत् । हृच्छूलं पार्श्वशूलञ्च गण्डमालाञ्च नाशयेत् ॥” इति गारुडे १८९ अध्यायः ॥ (अस्य सम्प्राप्तिपूर्ब्बकलक्षणचिकित्सितानि यथा, सुश्रुते उत्तरतन्त्रे ४२ अध्याये । “रुणद्धि मारुतं श्लेष्मा कुक्षिपार्श्वव्यवस्थितः । स संरुद्धः करोत्याशु मानं गुडगुडायनम् ॥ सूचीभिरिव निस्तोदः कृच्छ्रोच्छ्वासी तदा नरः । नान्नं वाञ्छति नो निद्रामुपैत्यर्त्तिनिपीडितः ॥ पार्श्वशूलः स विज्ञेयः कफानिलसमुद्भवः । तत्र पुष्करमूलानि हिङ्गुसौवर्च्चलं विडम् ॥ सैन्धवं तुम्बुरूपष्याचूर्णं कृत्वा तु पाययेत् । पार्श्वहृद्वस्तिशूलेषु यवक्वाथेन संयुतम् ॥ सर्पिःप्लीहोदरोक्तं वा घृतं वा हिङ्गुसंयुतम् । बीजपूरकसारं वा पयसा सह साधितम् ॥ एरण्डतैलमथवा मद्यमस्तुपयोरसैः भजयेच्चापि पयसा जाङ्गलेन रसेन वा ॥”