पिङ्गला
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
पिङ्गला, स्त्री, (पिङ्गल + टाप् ।) वामनाख्य- दक्षिणदिग्गजस्य स्त्री । इत्यमरः । १ । ३ । ४ ॥ कुमुदस्य करिणी । वेश्याविशेषः । इति मेदिनी । ले, ११३ ॥ तस्या उपाख्यानं यथा, -- छित्त्वोपशममास्थाय शय्यामुपविवेश सा ॥ आशा हि परमं दुःखं नैराश्यं परमं सुखम् । यथा संछिद्य कान्ताशां सुखंसुष्वाप पिङ्गला ॥” इति श्रीभागवते ११ स्कन्धे श्रीभगवदुद्धव- संवादे अष्टमेऽध्याये । २२ -- ४३ ॥ * ॥ कर्णिका । नाडीविशेषः । इति हेमचन्द्रः ॥ पक्षिभेदः । राजरीतिः । इति राजनिर्घण्टः ॥ शिंशपावृक्षः । इति रत्नमाला ॥ * ॥ अथ पिङ्गलादिनाडीनिरूपणम् । “दक्षिणांशः स्मृतः सूर्य्यो वामभागो निशाकरः । नाडीर्द्दश विदुस्तासु मुख्यास्तिस्रः प्रकीर्त्तिताः ॥ इडा वामे तनोर्म्मध्ये सुषुम्णा पिङ्गला परे । मध्या तास्वपि नाडी स्यादग्नीसोमस्वरूपिणी ॥” “अत्रेता वामवुक्काधःस्था धनुर्व्वक्रा वामनासा- पर्य्यन्तं गता एवं पिङ्गला दक्षिणाण्डाधःस्था धनुर्व्वक्रा दक्षिणनासान्तं गता पृष्ठवंशान्तर्गता सुषुम्णा इत्यर्थः ।” इति सारदातिलकम् ॥ “नाडींनां संवहो देवि ! कञ्जयोनिः खगाण्डवत् । तत्र नाड्यः समुत्पन्नाः सहस्राणां द्विसप्ततिः ॥” कञ्जस्य पद्मस्य योनिरुत्पत्तिस्थानं शालूकमिति यावत् । “प्रधानाः प्राणवाहिन्यो भूयस्तत्र दश स्मृताः । इडा च पिङ्गला चैव सुषुम्णा च तृतीयिका ॥ गान्धारी हस्तिजिह्वा च पूषा चैव यशस्विनी । अलम्बुषा कुहूश्चैव शङ्खिनी च दश स्मृताः ॥ एवं नाडीमयं चक्रं विज्ञेयं शक्तिचक्रके । इडायाः पिङ्गलायाश्च मध्ये या सा सुषुम्- णिका ॥ इयञ्च त्रिगुणा ज्ञेया ब्रह्मविष्णुशिवात्मिका । रजोगुणा च वज्राख्या चित्रिणी सत्वसंयुता ॥ तमोगुणा ब्रह्मनाडी कार्य्यभेदक्रमेण च ॥” इति निरुत्तरतन्त्रे प्रथमपटलः ॥ इडापिङ्गलथोः स्वरूपं यथा, -- “इडा च शङ्खचन्द्राभा तस्या वामे व्यवस्थिता । पिङ्गला सितरक्ताभा दक्षिणं पार्श्वमाश्रिता ॥” इति योगार्णवः ॥ “इडायां संश्रितश्चन्द्रः पिङ्गलायां दिवाकरः ॥” इति तन्त्रान्तरम् ॥
अमरकोशः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
पिङ्गला स्त्री।
वामनस्य_हस्तिनी
समानार्थक:पिङ्गला
1।3।4।2।3
पुष्पदन्तः सार्वभौमः सुप्रतीकश्च दिग्गजाः। करिण्योऽभ्रमुकपिलापिङ्गलानुपमाः क्रमात्.।
पति : दक्षिणदिग्गजः
पदार्थ-विभागः : , द्रव्यम्, पृथ्वी, चलसजीवः, मनुष्येतरः, अलौकिकप्राणी
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
पिङ्गला¦ स्त्री
१ वेश्याभेदे संज्ञायां कन्। कापि अतैत्त्वम्। पिङ्गलिका बलाकायां त्रिका॰
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
पिङ्गला f. a species of bird L.
पिङ्गला f. a kind of owl Var.
पिङ्गला f. Dalbergia Sissoo L.
पिङ्गला f. = कर्णिकाL.
पिङ्गला f. a kind of brass L.
पिङ्गला f. a partic. vessel of the body (the right of 3 tubular vessels which according to the योगphilosophy are the chief passages of breath and air ; See. ChUp. viii , 6 , 1 )
पिङ्गला f. a kind of yellow pigment(= गो-रोचना) L.
पिङ्गला f. N. of लक्ष्मीGal.
पिङ्गला f. of a courtezan who became remarkable for her piety MBh.
पिङ्गला f. of the female elephant of the South quarter L.
पिङ्गला f. of an astrological house or period W.
पिङ्गला f. heart-pea W.
Purana index
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
(II)--an elephant (नाग). Br. III. 7. ३४६. [page२-326+ २५]
(III)--a शक्ति of श्रि Ma1rutesvara. Br. IV. ३३. ७०.
(IV)--a mind-born mother. M. १७९. २३.
(V)--gave birth to महापद्म and ऊर्मि- मालि; husband, candra or moon; these families were fond of elephant fighting; some of them were used in the war between the Devas and Asuras. वा. ६९. २२९ and २३१.
Purana Encyclopedia
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
PIṄGALĀ I : A prostitute. (See under Ṛṣabha II).
_______________________________
*10th word in left half of page 589 (+offset) in original book.
PIṄGALĀ II : A prostitute of the country of Avantī. Piṅgalā was born as the daughter of King Candrāṅgada in her next birth because of the virtuous act she did in doing service to the sage Ṛṣabha. The King named the girl Kīrtimālinī and Bhadrāyu married her. (See under Bhadrāyu).
_______________________________
*11th word in left half of page 589 (+offset) in original book.
PIṄGALĀ III : A woman of the city of Ayodhyā. Once this woman approached Śrī Rāma with amorous intentions and Śrī Rāma who was strictly observing a vow of one-wife refused to satisfy her desire and said:-- “During the incarnation of Kṛṣṇa you will be born as a servant maid of Kaṁsa and then I will in my form as Kṛṣṇa accept you.” Sītā on hearing this cursed Piṇgalā. She said “Oh beautiful woman who has approached my husband with amorous intentions, you will have three bends in your body when you are born next as the servant maid of Kaṁsa.” Piṅgalā weeping bitterly craved for pardon and then Sītā said that Kṛṣṇa would make her perfect. (Vilāsa Kāṇḍa, Ānanda Rāmāyaṇa).
_______________________________
*12th word in left half of page 589 (+offset) in original book.