पिण्डि
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
पिण्डिः, स्त्री, (पिडि संहतौ + इन् ।) पिण्डिका । इत्यमरटीकायां रमानाथः ॥
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
पिण्डि(ण्डी)¦ स्त्री पिडि--इन् वा ङीप् स्वार्थे क वा। सर्वकाष्ठासञ्जनाधारे रथचक्रमध्ये स्थाने
१ रथनाभौअमरः।
२ पीठे जानुनोऽधःस्थे
३ मांसलप्रदेशे च हेमच॰
४ श्वेताम्लौ राजनि॰
५ देवादेः पीठिकाभेदे तल्लक्षणादिमत्स्यपु॰
२५
२ अ॰ उक्तं यथा
“पिण्डिकालक्षणं वक्ष्ये यथावदनुपूर्वशः। पीठोच्छ्रायंयथावच्च भागान् षोडश कारयेत्। भूमावेकः प्रविष्टःस्याच्चतुर्भर्जगती मता। वृत्तोभागस्तथैकः स्थात् वृत्तपट्टस्य भागतः। भागैस्त्रिभिस्तथा कण्ठः कण्ठपट्टस्त्रिभा-गतः। भागाभ्यामूर्द्ध्वपट्टश्च शेषभागेन पट्टिका। प्रविष्टंभागमेकैकं जगती यावदेव तु। निर्गमस्तु पुनस्तस्य या-वद्वै शेषपट्टिका। वारिनिर्गमणार्थन्तु तत्र कार्या प्रणा-लिका। पीठिकानान्तु सर्वासामेतत्सामान्यलक्षणम्। विशेषान् देवताभेदान् शृणुध्वं द्विजसत्तमाः!। स्थण्डिलावाथ वापी वा यक्षी देवी च मण्डला। पूर्णचन्द्रा च वज्रीच पद्मा वार्धशशी तथा। त्रिकोणा दशमी तासां स-स्थानं वा निबोधत। स्थण्डिला
१ चतुरस्रा तु वर्जितामेखलादिभिः। वापी
२ द्विमेखला ज्ञेया यक्षी
३ चैव त्रिमे-खला। चतुरस्रायता वेदी
४ न तां लिङ्गेषु योजयेत्। मण्डला
५ वर्तुला या तु मेखलाभिर्गणप्रिया। रक्ता द्विम-ला मध्ये पूर्णचन्द्रा
६ तु मा भवेत्। मेखलात्रयसंयुक्ताषडस्रा वज्रिका
७ भवेत्। षोडशास्रा भवेत्पद्मा।
८ किञ्चि-द्ध्रस्वा तु मूलतः। तथैव धनुराकारा सार्द्धचन्द्रा
९ प्रश-स्यते। त्रिशूलसदृशी
१० तद्वत् प्रशस्तलक्षणान्विता। परिवेषंत्रिभागेण निर्गमं तत्र कारयेत्। विस्तारं तत्प्रमाणञ्चभूले चाग्रे ततोऽर्द्धतः। जलमार्गश्च कर्त्तव्यस्त्रिभागेणसुशोभनः। लिङ्गस्यार्द्धत्रिभागेण स्थौल्येर समधिष्ठिता। मेखला तत्त्रिभागेण खातश्चैव प्रमाणत। अथ वा[Page4331-a+ 38] पादहीनन्तु शोभनं कारयेत्सदा। उत्तरस्थं प्रणालञ्चप्रमाणादधिकारयेत्। स्थण्डिलायामथारोग्यं घनंधान्यञ्च पुष्कलम्। गीप्रदा च भवेद्यक्षी वेदी सम्पत्-प्रदा भयेत्। मण्डलायां भवेत्कीर्त्तिर्वरदा पूर्णचन्द्रिका। आयुःप्रदा भवेद्वज्री पद्मा सौभाग्यदा भवेत्। पुत्रप्रदार्द्ध-चन्द्रा स्यात्त्रिकोणा शत्रुनाशिनी। देवस्य यजनार्थन्तुपीठिका दश कीर्त्तिताः। शैले शैलमयीं दद्यात् पार्थिवेपार्थिवीं तथा। दारुजे दारुजां कुर्य्यात् मिश्रे मिश्रांतथैव च। नान्ययोंनिस्तु कर्तव्या सदा शुभफलेप्सुभिः। अर्च्चायामसमन्दैर्घ्यं लिङ्गायामसमन्तथा। यस्य देवस्यया पत्नी तां पीठे परिकल्पयेत्। एतत्सर्वं समाख्यातंसमासात् पीठलक्षणम्”।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
पिण्डि¦ f. (-ण्डि)
1. The have of a wheel.
2. The Asoka tree, &c: see पिण्डी। E. पिडि to collect, (the spokes,) aff. इन्; also पिण्डी and पिण्डिका |
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
पिण्डिः [piṇḍiḥ] ण्डी [ṇḍī], ण्डी f.
A round mass, ball.
The nave of a wheel.
The calf of the leg.
The Asoka tree.
The long gourd (अलाबु).
A house.
A species of palm.
A stool or seat.
A pedestal for the image of a deity. -Comp. -पुष्पः the Aśoka tree. -लेपः a kind of unguent. -शूरः 'brave in the house', or 'a cake-hero', a braggart, cowardly boaster, poltroon, cotquean; राक्षसान् बटुयज्ञेषु पिण्डीशूरान् निरस्तवान् Bk.5.85; cf. गेहेनर्दिन्, गेहेशूर &c.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
पिण्डि f. the nave of a wheel L. (See. पिण्डी, डिका).