पुण्डरीकम्

यन्त्रोपारोपितकोशांशः

कल्पद्रुमः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

पुण्डरीकम्, क्ली, (पुण्डति अन्यपुष्पाणां गर्व्वं चूर्णी- करोतीति । पुण्ड मर्द्दे + “फर्फरीकादयश्च ।” उणां । ४ । २० । इति ईकन्प्रत्ययेन निपा- तनात् साधुः । “पुणतेः पुण्डरीकम् ।” इत्यु- ज्ज्वलदत्तः ।) शुक्लपद्मम् । तत्पर्य्यायः । सिता- म्भोजम् २ । इत्यमरः । १ । १० । ४१ ॥ शत- पत्रम् ३ महापद्मम् ४ सिताम्बुजम् ५ । इति रत्नमाला ॥ अस्य पर्य्यायान्तरं गुणाश्च श्वेत- पद्मशब्दे द्रष्टव्याः ॥ (यथा, रघुः । ४ । १७ । “पुण्डरीकातपत्रस्तं विकसत्काशचामरः । ऋतुर्विडम्बयामास न पुनः प्राप तच्छ्रियम् ॥”) पद्ममात्रम् । इति भरतधृतव्याडिः ॥ श्वेत- च्छत्रम् । भेषजभेदः । इति मेदिनी । के, १९९ ॥ सप्तमहाकुष्ठानामन्यतमः । तल्लक्षणं यथाह माधवकरः । “सश्वेतं रक्तपर्य्यन्तं पुण्डरीकदलोपमम् । सोत्सेधञ्च सरागञ्च पुण्डरीकं तदुच्यते ॥”

Apte

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

पुण्डरीकम् [puṇḍarīkam], 1 A lotus-flower, especially a white lotus; Nelumbium Speciosum; हृत्पुण्डरीकान्तरसंनिविष्टं स्वतेजसा व्याप्तनभो$वकाशम् Śivakavacha; U.6.12,29; Māl.9.14.

A white parasol.

A medicine, drug.

कः The white colour.

N. of the elephant presiding over the south-east direction; तेन द्विपानामिव पुण्डरीको राज्ञामजय्यो$जनि पुण्डरीकः R.18.8.

A tiger.

A kind of serpent.

A species of rice.

A kind of leprosy.

A fever in an elephant.

A kind of mango tree.

A pitcher, water-pot.

Fire.

A (sectarial) mark on the fore-head.

A kind of sacrifice; पुण्डरीकसहस्रेण वाजपेयशतैस्तथा Mb.7.63.2.

N. of an ancient and renowned devotee of the god Viṭhobā. -Comp. -अक्षः an epithet of Viṣṇu; यं पुण्डरीकाक्षमिव श्रिता श्रीः R.18.8.-प्लवः a kind of bird. -मुखी a kind of leech.