पौर्णमास

यन्त्रोपारोपितकोशांशः

कल्पद्रुमः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

पौर्णमासः, पुं, (पौर्णमास्यां भवः । पौर्णमासी + “सन्धिवेलाद्यृतुनक्षत्रेभ्योऽण् ।” ४ । ३ । १६ । इत्यण् ।) यागविशेषः । इत्यमरः । २ । ७ । ४८ ॥ (यथा, मनुः । ४ । २५ । “दर्शेन चार्द्धमासान्ते पौर्णमासेन चैव हि ॥”) तथा हि । अमावस्यायां अमावस्यया यजेत पौर्णमास्यां पौर्णमास्या यजेत इति श्रुति- विहितदर्शपौर्णमासयागयोः कर्म्मस्वरूपज्ञाप- कयोरुत्पत्तिश्रुतीः समामनन्ति । यथा । आग्नेयाष्टाकपालोऽमावस्यायां पौर्णमास्याञ्चा- च्युतो भवति । उपांशुयाजमन्तरा यजति ताभ्या- मेवाग्नीसोमीयमेकादशकपालं पौर्णमास्या- मेव प्रायच्छत् ऐन्दं दधि भवत्यमावास्याया- मैन्द्रं पयो भवत्यमावास्यायामिति । ताभ्या- माग्नेयाष्टाकपालोपांशुयाजाभ्याम् । तेन आग्ने- याष्टाकपालोपांशुयाजाग्नीसोमीयैकादशकपा- लास्त्रयः पौर्णमास्याम् । आग्नेयाष्टाकपा- लैन्द्रदधियागैन्द्रपयोयागास्त्रयोऽमावास्याया- मित्यर्थः । आसु श्रुतिषु अमावास्यापौर्णमासी- पदानि प्रतिपत्सहिततदुभयपराणि । तत्र पूर्ब्बयोर्यागारम्भः प्रतिपदोर्यागः । तथा च द्वे- ह वै पौर्णमास्यौ द्वे अमावास्ये तस्मात् प्रति- पद्युपवसन् यजेतापरेद्युरिति श्रुतिः । अस्यार्थः । यावज्जीविकयोर्द्दर्शपौर्णमासयोः प्रकृतिभूतयो र्व्विकृतिभूतौ दर्शपौर्णमासौ कौण्डपायिनामय- नीयौ पक्षादौ कर्त्तव्यौ ।” इति मलमासतत्त्वम् ॥

अमरकोशः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

पौर्णमास पुं।

पौर्णमासयागः

समानार्थक:पौर्णमास

2।7।48।1।2

दर्शश्च पौर्णमासश्च यागौ पक्षान्तयोः पृथक्. शरीरसाधनापेक्षं नित्यं यत्कर्म तद्यमः॥

पदार्थ-विभागः : , क्रिया

वाचस्पत्यम्

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

पौर्णमास¦ पु॰ पौर्णमास्यां भवः सन्धिवेला॰ अण्।

१ पौर्ण-मासीविहिते यागे
“दर्शपौर्णमासाभ्यां यजेत” श्रुतिःस च द्विविधः यावज्जीवकालिकः पञ्चदशीप्रतिपत्स-न्धिकाल कर्त्तव्यश्च। तत्कालादिविधानं कात्या॰ श्रौ॰

२ ।

१ कण्डिकादौ दृश्यम्। पूर्णोमाश्चन्द्रमास्तस्येयम्अण् पूर्णो मासो यस्यां वर्त्तते
“पूर्णमासादण् वक्तव्यः” वा॰ अण् वा।

२ शुक्लपक्षीयपञ्चदशकलाक्रियायांतदुपलक्षितकालरूपायां वा

३ तिथौ स्त्री

३ तदुत्तरप्रति-पदि च
“द्वे ह वै पौर्णमास्यौ पूर्वा उत्तरा च तत्रपञ्चदशी पूर्वा प्रतिपदुत्तरा” इति श्रुतेः तत्र पञ्चदशीमुख्या प्रतिपद्गौणी इत्यर्थः।

शब्दसागरः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

पौर्णमास¦ m. (-सः) A ceremony performed at the full of the moon, by persons maintaining a perpetual fire. f. (-सी) Day of full-moon. E. पुर्णमास a rite, &c. aff. अण्। |

Apte

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

पौर्णमास [paurṇamāsa], a. (-सी f.) Relating to the full moon. -सः A ceremony performed on the full-moon day by one who maintains the sacred fire (अग्निहोत्रिन्); दर्शपौर्ण- मासाभ्यां यजेत ŚB. on Ms.6. -सम् A day of full-moon.

Monier-Williams

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

पौर्णमास/ पौर्ण--मास mf( ई)n. relating to the full moon , usual or customary at -ffull -mmoon , having the -ffull -mmoon S3Br. etc.

पौर्णमास/ पौर्ण--मास mn. -ffull -mmoon sacrifice AV. etc. (629609 -धर्मm. the duty or rule of the -ffull -mmoon -sacrsacrifice Ka1tyS3r. ; 629609.1 -वत्ind. like (at) the -ffull -mmoon -sacrsacrifice ib. ; 629609.2 -स्थाली-पाक-प्रयोगm. 629609.3 से-ष्टिf. and 629609.4 से-ष्टि-प्रयोग, m. N. of works.)

पौर्णमास/ पौर्ण--मास m. patr. of a man Sam2ska1rak.

पौर्णमास/ पौर्ण--मास m. of a son of मरीचिand सम्भूतिPur.

पौर्णमास/ पौर्ण--मास m. of a prince of the आन्ध्रdynasty ib.

पौर्णमास/ पौर्ण--मास n. a day of -ffull -mmoon Gr2S3rS. MBh.

Purana index

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

(I)--son of श्रीशान्तकर्ण, and father of Lambodara. भा. XII. 1. २३-24.

(II)--the Full Moon day. (See also पौर्णमासी.) ^1 Br. II. २३. ६३; Vi. I. २०. ३८.

(III)--a Jayadeva; a मन्त्रशरीर and a son of ब्रह्मा; फलकम्:F1:  Br. II. २३. ६६; वा. ६६. 6; ६७. 5.फलकम्:/F his अमृत was drunk by ३३ crores of gods. फलकम्:F2:  Br. III. 3. 6.फलकम्:/F [page२-397+ २६]

(IV)--the son of मरीचि and सम्भूति. Father of Viraja and Parvata. Vi. I. १०. 6.

Purana Encyclopedia

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

PAURṆAMĀSA : Son of Marīci. His mother was called Sambhūti. Paurṇamāsa had two sons named Virajas and Parvata. (Chapter 10, Aṁśa 1, Viṣṇu Purāṇa).


_______________________________
*2nd word in left half of page 587 (+offset) in original book.

Vedic Rituals Hindi

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

पौर्णमास पु.
(न) (पूर्णमास + अण्) पूर्णिमा के (दूसरे दिन) अनुष्ठित होने वाला पक्षीय यज्ञ, आप.श्रौ.सू. 3.16.5 (= पौर्णमासी, 1.14.17) अमावस्या के विपरीत जब सूर्य एवं चन्द्रमा एक दूसरे से अधिकतम दूरी पर स्थित होते हैं। पृष्ठ्या पौर्णमास 301