प्रकीर्ण
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
प्रकीर्णम्, क्ली, (प्रकीर्य्यते स्मेति । प्र + कॄ विक्षेपे + क्तः ।) ग्रन्थविच्छेदः । इति जटाधरः ॥ चा- मरम् । इति त्रिकाण्डशेषः ॥
प्रकीर्णः, पुं, (प्रकीर्य्यते दुर्गन्धमनेनेति । प्र + कॄ + क्तः ।) पूतिकरञ्जः । इति राजनिर्घण्टः ॥
प्रकीर्णः, त्रि, (प्रकीर्य्यते स्मेति । प्र + कॄ + क्तः ।) विक्षिप्तः । विस्तृतः । यथा, -- “प्रकीर्णभाण्डामनवेक्ष्यकारिणीं सदैव भर्त्तुः प्रतिकूलवादिनीम् । परस्य वेश्माभिरतामलज्जा- मेवंविधां स्त्रीं परिवर्ज्जयामि ॥” इति लक्ष्मीचरित्रम् ॥ नानाप्रकारमिश्रितः । यथा, -- “प्रकीर्णः पुष्पाणां हरिचरणयोरञ्जलिरयम् ॥” इति वेणीसंहारः ।
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
प्रकीर्ण¦ न॰ प्र + कॄ--कर्मणि क्त।
१ चामरे जटा॰।
२ ग्रन्थ-विच्छेदे त्रिका॰।
३ विक्षिप्ते
४ मिश्रिते विभिन्न-जातीये त्रि॰।
५ पूतिकरञ्जे पु॰ राजनि॰। माघे क्त। भिन्नजातीयानां
६ मिश्रणे
७ विक्षेप्रे
८ विस्तारे च न॰। स्वार्थे क। तत्रार्थे। अनुक्तप्रायश्चिक्षविशेषे पातकविशेषेषातकशब्दे
४२
९९ पृ॰ विष्णुवाक्यम् दृश्यम्।
“अनुक्तंतत्प्रकीर्णकम्” अनुक्तमनुक्तनिष्कृतिकं पापं प्रकीर्णकमि-त्यर्थः।
“अनुक्तनिष्कृतीनां तु पापानामपनुत्तये। शक्ति-ञ्चावेक्ष्य पापञ्च प्रायश्चित्तं प्रकल्पयेत्” विश्वामित्रः
“प्रकी-र्णपातके ज्ञात्वा गुरुत्वममथ लाघवम्। प्रायश्चित्तं बुधःकुर्य्यात् ब्राह्मणानुमतः सदा” विष्णुः।
“क्रयविक्रय-दुष्टभोजनप्रतिग्रहेषुं अनादिष्टप्रायश्चित्तेषु चान्द्रायणंप्रजापत्यं वा” शङ्खलिखितौ। भट्टिकाव्ये नानाजाती-यप्रत्ययोदाहरणबोधककाण्डं प्रकीर्णकाण्डम्। संज्ञायांकन्। तुरङ्गमे पुंस्त्री॰ स्त्रियां जातित्वात् ङीष्।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
प्रकीर्ण¦ mfn. (-र्णः-र्णा-र्णं)
1. Spread abroad, published, promulgated.
2. Expanded, opened.
3. Miscellaneous, mixed.
4. Scattered, disper- [Page472-b+ 60] sed, disordered, confused.
5. Agitated, excited, wild.
6. Waved, wav- ing. n. (-र्णं)
1. A Chowri, a cow-tail used as a fan.
2. A chapter, a section.
3. A collection of miscellaneous rules. E. प्र before, कृ to throw or cast, aff. क्त |
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
प्रकीर्ण [prakīrṇa], p. p.
Scattered about, scattered forth, thrown about, dispersed; प्रकीर्णमूर्धजा राजन् यक्षाधिपतिमब्रुवन् Mb.3.161.17.
Spread, published, promulgated.
Waved, waving; जवात् प्रकीर्णैरभितः प्रकीर्णकैः Śi.12.17.
Disordered, loose, dishevelled.
Confused, incoherent; बह्वपि स्वेच्छया कामं प्रकीर्णमभिधीयते Śi.2.63.
Agitated, excited.
Miscellaneous, mixed; as the प्रकीर्णकाण्ड of Bhaṭṭikāvya.
Expanded, opened.
Standing alone.
Destroyed, killed; प्रकीर्णमेष भारं हि यद्वद्धार्येत दस्युभिः Mb.12.215.14.
Thickly covered; प्रकीर्णमलपङ्कः Dk.2.2.
र्णम् A miscellany, any miscellaneous collection.
A chapter containing miscellaneous rules.
A chapter or section of a book.
Scattering or throwing about.
Extent. -Comp. -केशी N. of Durgā.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
प्रकीर्ण/ प्र mfn. scattered , thrown about , dispersed Nir. MBh. Ka1v.
प्रकीर्ण/ प्र mfn. squandered Dhu1rtas.
प्रकीर्ण/ प्र mfn. disordered , dishevelled MBh. R. Sus3r.
प्रकीर्ण/ प्र mfn. waved , waving S3is3. xii , 17
प्रकीर्ण/ प्र mfn. mixed , containing various subjects , miscellaneous Ka1m.
प्रकीर्ण/ प्र mfn. standing alone , nowhere mentioned Vishn2.
प्रकीर्ण/ प्र mfn. confused , incoherent (as speech) S3is3. ii , 63
प्रकीर्ण/ प्र mfn. expanded , opened W.
प्रकीर्ण/ प्र mfn. spread abroad , published ib.
प्रकीर्ण/ प्र m. Guilandina Bonduc L.
प्रकीर्ण/ प्र m. a horse (?) Gal.
प्रकीर्ण/ प्र n. a miscellany , any miscellaneous collection L.
प्रकीर्ण/ प्र n. a chapter or section of a book L.
प्रकीर्ण/ प्र n. extent L.
प्रकीर्ण/ प्र n. N. of a class of जैनworks MWB. 533
प्रकीर्ण/ प्र n. scattering or throwing about A.