प्रजागर
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
प्रजागरः, पुं, (प्र + जागृ + “ऋदोरप् ।” ३ । ३ । ५७ । इति भावे अप् ।) प्रकर्षेण जागरणम् । इति हलायुधः ॥ यथा, अग्निपुराणे । “देवतानां पितॄणाञ्च घोरं कृत्वा प्रजागरम् । त्रेतायुगे चतुर्थांशे रावणस्तपसः क्षयात् । रामं दाशरथिं प्राप्य सगणः क्षयमीयिवान् ॥” (विष्णुः । यथा, महाभारते । १३ । १४९ । ११५ । “आधारनिलयो धाता पुष्पहासः प्रजागरः ॥” “नित्यबुद्धस्वरूपत्वात् प्रजागरः ।” इति तद्- भाष्यम् ॥ प्राणः । यथा, भागवते । ४ । २७ । १५ । “ते चण्डवेगानुचराः पुरञ्जनपुरं यदा । हर्त्तुमारेभिरे तत्र प्रत्यषेधत् प्रजागरः ॥” “प्रजागरः प्राणः ।” इति तट्टीकायां स्वामी ॥)
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
प्रजागर¦ पु॰ प्र + जागृ--अप्। प्रकर्षेण जागरणे
१ निद्रा-क्षये हला॰। कर्त्तरि अच्।
२ विष्णौ
“पुष्पहासः प्रजा-गरः” विष्णुस॰
“नित्यं प्रबुद्धत्वात् प्रजागर्त्तीति प्रजा-गरः” भा॰ प्रजागरयति णिच्--अच्।
३ अप्सरोभेदे स्त्रीभा॰ व॰
४३ अ॰।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
प्रजागर¦ m. (-रः)
1. Waking, watching.
2. A guardian.
3. A name of Krishn4a. E. प्र before, जागर wakefulness.
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
प्रजागरः [prajāgarḥ], 1 Lying awake at night, sleeplessness; स राजर्षिरिमानि दिवसानि प्रजागरकृशो लक्ष्यते Ś.3; प्रजागरात् खिली- भूतस्तस्याः स्वप्ने समागमः Ś.6.22.
Vigilance, carefulness.
A guardian.
An epithet of Kṛiṣṇa or Viṣṇu (नित्यं प्रबुद्धत्वात् प्रजागर्ति इति प्रजागरः).
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
प्रजागर/ प्र- mfn. one who wakes , waking MBh. etc.
प्रजागर/ प्र- m. a watchman , guardian BhP.
प्रजागर/ प्र- m. N. of विष्णुMBh.
प्रजागर/ प्र- m. waking , watching , attention , care (also pl. ) MBh. Ka1v. etc.
प्रजागर/ प्र- m. waking up (intr.) Ka1m.
Purana Encyclopedia
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
Prajāgara : nt.: Name of the 51st parvan in the list of a hundred sub-parvans of the Bhārata supposed to have been made by Vyāsa in the Parvasaṁgraha 1. 2. 50.
It was occasioned by the anxiety of Dhṛtarāṣṭra (dhṛtarāṣṭrasya cintayā) 1. 2. 50; Dhṛṭarāṣṭra was worried and lost sleep when he heard that the Pāṇḍavas would be led by Vāsudeva (Kṛṣṇa) (śrutvā ca pāṇḍavān yatra vāsudevapurogamān/prajāgaraḥ saṁprajajñe dhṛtarāṣṭrasya cintayā) 1. 2. 141; (5. 33. 6); in this parvan Vidura gives all sort of beneficial advice to Dhṛtarāṣṭra (vākyāni vicitrāṇi hitāni ca) 1. 2. 142; alluded to in Dhṛtarāṣṭra's summary of the events made for Saṁjaya 1. 1. 118; the parvan comprises the adhyāyas 5. 33-41.
_______________________________
*2nd word in right half of page p191_mci (+offset) in original book.
Mahabharata Cultural Index
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
Prajāgara : nt.: Name of the 51st parvan in the list of a hundred sub-parvans of the Bhārata supposed to have been made by Vyāsa in the Parvasaṁgraha 1. 2. 50.
It was occasioned by the anxiety of Dhṛtarāṣṭra (dhṛtarāṣṭrasya cintayā) 1. 2. 50; Dhṛṭarāṣṭra was worried and lost sleep when he heard that the Pāṇḍavas would be led by Vāsudeva (Kṛṣṇa) (śrutvā ca pāṇḍavān yatra vāsudevapurogamān/prajāgaraḥ saṁprajajñe dhṛtarāṣṭrasya cintayā) 1. 2. 141; (5. 33. 6); in this parvan Vidura gives all sort of beneficial advice to Dhṛtarāṣṭra (vākyāni vicitrāṇi hitāni ca) 1. 2. 142; alluded to in Dhṛtarāṣṭra's summary of the events made for Saṁjaya 1. 1. 118; the parvan comprises the adhyāyas 5. 33-41.
_______________________________
*2nd word in right half of page p191_mci (+offset) in original book.