प्रजागरः

यन्त्रोपारोपितकोशांशः

कल्पद्रुमः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

प्रजागरः, पुं, (प्र + जागृ + “ऋदोरप् ।” ३ । ३ । ५७ । इति भावे अप् ।) प्रकर्षेण जागरणम् । इति हलायुधः ॥ यथा, अग्निपुराणे । “देवतानां पितॄणाञ्च घोरं कृत्वा प्रजागरम् । त्रेतायुगे चतुर्थांशे रावणस्तपसः क्षयात् । रामं दाशरथिं प्राप्य सगणः क्षयमीयिवान् ॥” (विष्णुः । यथा, महाभारते । १३ । १४९ । ११५ । “आधारनिलयो धाता पुष्पहासः प्रजागरः ॥” “नित्यबुद्धस्वरूपत्वात् प्रजागरः ।” इति तद्- भाष्यम् ॥ प्राणः । यथा, भागवते । ४ । २७ । १५ । “ते चण्डवेगानुचराः पुरञ्जनपुरं यदा । हर्त्तुमारेभिरे तत्र प्रत्यषेधत् प्रजागरः ॥” “प्रजागरः प्राणः ।” इति तट्टीकायां स्वामी ॥)

Apte

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

प्रजागरः [prajāgarḥ], 1 Lying awake at night, sleeplessness; स राजर्षिरिमानि दिवसानि प्रजागरकृशो लक्ष्यते Ś.3; प्रजागरात् खिली- भूतस्तस्याः स्वप्ने समागमः Ś.6.22.

Vigilance, carefulness.

A guardian.

An epithet of Kṛiṣṇa or Viṣṇu (नित्यं प्रबुद्धत्वात् प्रजागर्ति इति प्रजागरः).