प्रतितन्त्रसिद्धान्त

यन्त्रोपारोपितकोशांशः

वाचस्पत्यम्

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

प्रतितन्त्रसिद्धान्त¦ पु॰
“समाननन्त्रसिद्धः परतन्त्रसिद्धः प्रति-तन्त्रसिद्धान्तः” गौ॰ सू॰ उक्ते सिद्धान्तभेदे विवृतं चेदं वृत्तौ
“प्रतितन्त्रमिद्धान्तं लक्षयति। ममानशब्द एकार्थस्तेनै-कतन्त्रसिद्ध इत्यर्थः स्वतन्त्रमिद्ध इति पर्य्यवसितोऽर्थःतथा च वादिप्रतिवाद्येकतरमात्राभ्युपगतस्तदेकतरस्यप्रतितन्त्रसिद्धान्त इति फलितार्यः। यथा मीमांसकानांशब्दनित्यत्वम्। उदाहृतं च भाष्ये यथा नासत आत्म-लाभः नसत आत्प्रहानं निरतिशया चेतनाः देहेन्द्रि-[Page4442-b+ 38] यमनः सु विषयेषु तत्तत्कारणेषु च विशेष इति सांख्यानाम्। पुरुषकर्मनिमित्तो भूतसर्गः कर्महेतवो दोषाःप्रवृत्तिश्च स्वगुणविशिष्टाश्चेतनाः असदुत्पद्यते उत्पन्ननिरुध्यते इति योगानाम्”।

Monier-Williams

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

प्रतितन्त्रसिद्धान्त/ प्रति--तन् m. a doctrine adopted in various systems (but not in all) Nya1yas. Car.