प्रतितालः

यन्त्रोपारोपितकोशांशः

कल्पद्रुमः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

प्रतितालः, पुं, (प्रतिगतस्तालम् ।) तालविशेषः । यथा, सङ्गीतदामोदरे । “कान्तारः समराख्यश्च वैकुण्ठो वाञ्छितस्तथा । कथिताः शङ्करेणैव चत्वारः प्रतितालकाः ॥ कान्तारो यथा, -- कान्तारः प्रतितालस्तु चन्द्रक्रीडे द्रुतद्वयम् । दशाक्षरपदेनायं शृङ्गारे वर्त्तते रसे ॥ १ ॥ समराख्यो यथा, -- लघुद्रुतौ लघुश्चान्ते नृपताल उदाहृतः । रुद्रसंख्याक्षरपदः समरे वीरके रसे ॥ २ ॥ वैकुण्ठो यथा, -- रुद्रत्रयस्तु वैकुण्ठे प्रतिताले समीरितः । अर्कसंख्याक्षरैः पादो हास्ये त्रिपुटतालके ॥ ३ ॥ वाञ्छितो यथा, -- वाञ्छितस्तृतीये ताले लघुरेको द्रुतस्तथा । त्रयोदशाक्षरैर्युक्तो रसेऽद्भुते प्रकीर्त्तितः ॥” ४ ॥

Apte

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

प्रतितालः [pratitālḥ], A kind of Tāla in music; कान्तारः समराख्यश्च वकुण्ठो वाञ्छितस्तथा । कथिताः शङ्करेणैव चत्वारः प्रतितालकाः ॥ Saṁgītasāra.