प्रतिबन्धक
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
प्रतिबन्धकः, पुं, (प्रतिबध्नातीति । प्रति + बन्ध + ण्वुल् ।) विटपः । इति शब्दचन्द्रिका ॥ प्रति- रोधके, त्रि ॥ (यथा, राजतरङ्गिण्याम् । ३ । १९९ । “त्यागिनो निष्कलङ्कस्य को दोषोऽस्य महीपतेः । ममापुण्यन्तु तन्निन्द्यं यच्छेयःप्रतिबन्धकम् ॥”)
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
प्रतिबन्धक¦ त्रि॰ प्रतिबन्धाति प्रति + बन्ध + ण्वुल्।
१ प्रतिरो-धके। स्त्रियां टाप् कापि अत इत्त्वम्।
“बलवद्द्विष्टहे-तुत्वमतिः स्यात् प्रतिबन्धिका” भाषा॰।
२ विटपे शब्दच॰प्रतिबन्धकत्वञ्च कारणोभूताभावप्रतियोगित्वम् तच्चमणाद्यभावत्वेन न तु प्रतिबन्धकाभावत्वेनेति नान्यो-न्याश्रयः। एवं प्रतिबन्धकाभावकूट एव कारणं तेनमणिसद्भावे मण्याद्यभावेऽपि न कार्य्यमिति” अनुमा॰चि॰ अतिरिक्तशक्तिनिरासे। तच्च पञ्चधा भवति यथातद्वत्ताबुद्धिं प्रति तदभाववत्तानिश्चयत्वेन प्रतिबन्धक-त्वस्
१ । तदभावव्याप्यवत्तानिश्चयत्वेन
२ तदभावावच्छेदक-तया गृहीतधर्मवत्तानिश्चयत्वेन
३ । तदसमानाधिकरण-धर्मवत्तानिश्चयत्वन
४ । तद्व्यापकतावच्छेदकतया गृहीतधर्मावच्छिन्नाभाववत्तानिश्चयत्वेन
५ चेति। तत्राद्य यथाह्रदो वह्निमानिति बुद्धिं प्रति ह्रदो न वह्निमानितिनिश्चयस्य प्रतिबन्धकत्वम्। द्वितीयं ह्रदो वह्न्यभावव्या-प्यवानिति निश्चयस्य। तृतीयं जलवान्वह्न्यभाववानितिनिश्चयविशिष्टस्य जलवान् ह्वदः इति निश्चयस्य। चतुर्थंवह्न्यसमानाधिकरणजलवान् ह्रद इति निश्चयस्य। प-ञ्चसं ह्रदो धूमवानिति बुद्धिं प्रति धूमव्यापकतावच्छेदक-तया गृहीतं यद्वह्नित्वं तादृशवह्नित्वावच्छिन्नाभाववान्ह्रद इति निश्चयस्येति। कार्य्यमात्रं प्रति तु कामिनीजिज्ञासायाः स्वातन्त्र्येण प्रतिबन्धकत्वम्। क्वचित् मणि-मन्त्रादिन्यायेन प्रतिबन्धकत्वम् यथा दाहं प्रति मणेःप्रतिबन्धकत्वम् इति।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
प्रतिबन्धक¦ mfn. (-कः-का-कं)
1. Impeding, obstructing, an obstructor or opposer.
2. Binding. m. (-कः) A branch, a shoot. n. (-कं) An im- pediment. E. प्रतिबन्ध obstacle, aff. कन् |
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
प्रतिबन्धक [pratibandhaka], a. (-न्धिका f.)
Binding, fastening.
Impeding, obstructing, hindering.
Resisting, opposing. -कः A branch, shoot.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
प्रतिबन्धक/ प्रति- ( ifc. )= बन्ध, impediment , obstacle MBh.
प्रतिबन्धक/ प्रति- mf( इका)n. obstructing , preventing , resisting MBh. Ra1jat. TPra1t. Sch.
प्रतिबन्धक/ प्रति- m. a branch L.
प्रतिबन्धक/ प्रति- m. N. of a prince VP.