प्रतियोगिन्
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
प्रतियोगी, [न्] त्रि, (प्रतिरूपं युज्यते इति । प्रति + युज् + घिनुण् ।) विरोधी । यथा, -- “साध्यवत्प्रतियोगिकान्योन्याभावासामानाधि- करण्यम् । इति चिन्तामणिः ॥ सत्प्रतिपक्षः । यथा, -- “प्रतियोगिनं दृष्ट्वा प्रतियोगी निवर्त्तते ।” इति प्राचीनकारिका ॥
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
प्रतियोगिन्¦ त्रि॰ प्रतिरूपं युज्यते प्रति + यूज--थनुण्।
१ प्रातकूलमम्बन्धाति। यथा अभावस्य प्रतिकूलसम्बन्धव-त्त्वात् घटादिस्तस्य प्रतियोगी।
२ विरुद्धपक्षे विशिष्ट-बुद्धिनियामकसंसर्गस्य
३ सम्बन्धिभेदे यथा संयोगेन घटवद्भूतलमित्यादौ संयोगस्य घटः प्रतियोगी भूतलमनुयोगि। चन्द्रतुल्यमुखमित्यादौ सादृश्यस्य चन्द्रः प्रतियोगी मुख-मनुयोगि। तत्र विशिष्टबुद्धौ प्रकारतया भासमानं संसर्गस्यप्रतियोगि विशेष्यतया भासमानं संसर्गस्यानुयोगीति भेदः। तस्य भावः त्व प्रतियोगित्व न॰ तल् प्रतियोगिता स्त्रीतद्भावे। सा च
“अभावविरहात्मत्वं वस्तुनः प्रतियोगिता” इत्याचार्योक्ता। स्वरूपसम्बन्धविशेषरूपा दीधितिकारः। यथा घटो नास्तीत्यादौ घटेऽभावप्रतियोगिता। यथावा घटवद्भूतलमित्यादौ घटे भूतलानुयोगिकसंयोगस-म्बन्धप्रतियोगिता। अखण्डोपाधिर्धर्मविशेष इति सम्प्र-दायः। वित्तिवेद्यत्वसित्यन्ये यथा चन्द्रवन्मुखमित्यादौचन्द्रस्य सादृश्यप्रतियोगित्वम्। अन्वयित्वमित्यपरे। यथाचैत्रस्य पुत्र इत्यादौ षष्ट्यन्तार्थस्य चैत्रे प्रतियोगिंत्वम्। घटाभावादिबुद्धेर्वैशिष्टवैशिष्ठ्यावगाहिबुद्धितया अभा-वबुद्धिः विशेष्यविशेषणसंसर्गावगाहिनी विशिष्टबुद्धि-त्वात् संयोगेन घटवद्भूतलमित्यादिबुद्धिवत् इत्यनुमानेनअभावे घटादिविशिष्टबुद्धौ सम्बन्धतया अतिरिक्तप्रतियो-मितासिद्धिरिति नव्यनैयायकाः। श्रीहर्ष खण्डनादौतस्य स्वरूपसम्बन्धविशेषरूपत्वेन प्रतियोगिस्वरूपत्व-मनुयोगिस्वरूपत्वं वा स्वीकार्य्यं तेनैवोपपत्तौ नाति-रिक्तपदार्थकल्पनेति स्थितम् विस्तरभयान्नोक्तम्।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
प्रतियोगिन्¦ mfn. (-गी-गिनी-गि)
1. Who or what impedes or opposes.
2. What co-operates with. m. (-गी)
1. An opponent.
2. A partner, an associate.
3. A counterpart.
4. Any thing or object dependent upon another and not existing without it. E. प्रतियोग, and इनि aff.
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
प्रतियोगिन् [pratiyōgin], a.
Opposing, counteracting, impeding.
Related or corresponding to, being or forming a counter-part of (anything); often used in works on Nyāya; as a घट is the प्रतियोगी of घटाभाव; (यस्याभावो विवक्ष्यते स प्रतियोगी).
Co-operating with.
Equally matched. -m.
An adversary, opponent, enemy; आर्थो विरोधः शक्तेन जातो नः प्रतियोगिना Mv.2.7; दहत्यशेषं प्रतियोगि- गर्वम् Vikr.1.117.
A counter-part, match.
A partner, an associate,
An object dependent upon another.
A counter-part, counter-entity; प्रतियोगि- ज्ञानाधीनज्ञानविषयत्वमभावलक्षणम्.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
प्रतियोगिन्/ प्रति- mfn. id. Tarkas. S3am2k. TS. Sch. etc. (See. अ-प्रतिय्)
प्रतियोगिन्/ प्रति- m. an adversary , rival Mcar.
प्रतियोगिन्/ प्रति- m. any object dependent upon another and not existing without it W.
प्रतियोगिन्/ प्रति- m. a partner , associate ib.
प्रतियोगिन्/ प्रति- m. a counterpart , match ib.