प्रत्यङ्ग
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
प्रत्यङ्गम्, क्ली, (प्रतिगतमङ्गमिति ।) अवयव- विशेषः । यथा, शब्दचन्द्रिकायाम् । “प्रत्यङ्गं कर्णनासाक्षिलिङ्गाङ्गानिकरादिकम् ॥” (यथा, रामायणे । २ । ७४ । १४ । “अङ्गप्रत्यङ्गजः पुत्त्रो हृदयाच्चापि जायते । तस्मात् प्रियतरो मातुः प्रिया एव तुबान्धवाः ॥” “अतः परं प्रत्यङ्गानि वक्ष्यन्ते । मस्तकोदर- पृष्ठनाभिललाटनासाचिवुकवस्तिग्रीवा इत्येता एकैकाः । कर्णनेत्रनासाभ्रूशङ्खांसगण्डकक्षस्तन- वृषपार्श्वस्फिग्जानुबाहूरुप्रभृतयो द्वे द्बे विंशति- रङ्गुलयः । स्रोतांसि च वक्ष्यमाणानि । एष- प्रत्यङ्गविभाग उक्तः ॥” इति सुश्रुते शारीर- स्थाने पञ्चमेऽध्याये ॥ अप्रधानम् । यथा, निरुक्ते । ७ । १ । ५ । “एक आत्मा बहुधा स्तूयते एकस्यात्मनोऽन्ये देवाः प्रत्यङ्गानि भवन्त्यपि ॥” अङ्गं अङ्गं प्रति । यथा, गीतगोविन्दे । ११ । ११ । “ध्वान्तं नीलनिचोलचारुसुदृशां प्रत्यङ्गमालि- ङ्गति ॥” तथा च मनुः । ८ । २०८ । “यस्मिन् कर्म्मणि यास्तु स्युरुक्ताः प्रत्यङ्ग- दक्षिणाः । स एव ता आददीत भजेरन् सर्व्व एव वा ॥” नृपविशेषे, पुं, । यथा, महाभारते । १ । १ । २३५ । “महापुराणसम्भाव्यः प्रत्यङ्गः परहा श्रुतिः । एते चान्ये च राजानः शतशोऽथ सहस्रशः । श्रूयन्तेऽयुतशश्चान्ये संख्याताश्चैव पद्मशः ॥”)
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
प्रत्यङ्ग¦ न॰ प्रतिगतमङ्गम् अत्या॰ स॰। अङ्गानुगताङ्गभेदे अङ्ग-स्याङ्गभेदे कर्णादौ
“तत्राङ्गान्यन्तराधिसक्थिबाहुशिरांसितदवयवाः प्रत्यङ्गानि” सुश्रुतः। अङ्गशब्दे
७२ पृ॰दृश्यम्।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
प्रत्यङ्ग¦ m. (-ङ्गः) An organ of perception. n. Adv. (-ङ्गं) On the body, or the limbs severally. n. Subst. (-ङ्गं)
1. A minor member of the body, as the chin, nose, ear, &c.
2. A subdivision of science, &c. E. प्रति belonging to, अङ्ग the body.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
प्रत्यङ्ग/ प्रत्य्--अङ्ग n. a minor or secondary member of the body (as the forehead , nose , chin , fingers , ears etc. ; the 6 अङ्गs or chief members being the trunk , head , arms and legs) MBh. R. Sus3r. etc.
प्रत्यङ्ग/ प्रत्य्--अङ्ग n. a division , section , part Sus3r. Nir.
प्रत्यङ्ग/ प्रत्य्--अङ्ग n. a subdivision (of a science etc. ) W.
प्रत्यङ्ग/ प्रत्य्--अङ्ग n. a weapon BhP.
प्रत्यङ्ग/ प्रत्य्--अङ्ग m. a kind of measure Sam2gi1t.
प्रत्यङ्ग/ प्रत्य्--अङ्ग m. N. of a prince MBh.
प्रत्यङ्ग/ प्रत्य्--अङ्ग ( ibc. or 631970 अम्ind. )on every part or member of the body , on the limbs severally Pan5cat. Hit. Gi1t. Katha1s.
प्रत्यङ्ग/ प्रत्य्--अङ्ग ( ibc. or 631971 अम्ind. )for one's own person Pat. (See. -वर्तिन्)
प्रत्यङ्ग/ प्रत्य्--अङ्ग ( ibc. or 631972 अम्ind. )for every part or subdivision (of a sacrifice etc. ) Mn.
प्रत्यङ्ग/ प्रत्य्--अङ्ग ( ibc. or 631973 अम्ind. )(in gram.) in each base Pa1n2. 1-1 , 29 Pat.
Purana Encyclopedia
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
PRATYAṄGA : An ancient king of Bhārata. (Śloka 238, Chapter 1, Ādi Parva).
_______________________________
*6th word in right half of page 605 (+offset) in original book.