प्रलम्ब
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
प्रलम्बः, पुं, (प्रलम्बते इति । प्र + लम्ब + अच् । अतिदीर्घत्वादेव तथात्वम् ।) दैत्यभेदः । स च दनुपुत्त्रः मनुष्यवध्यः । यथा, -- “एकाक्ष ऋषभोऽरिष्टः प्रलम्बनरकौ तथा । इन्द्रवाधनकेशी च पुरः शङ्खोऽथ धेनुकः ॥ गवेष्टिको गवाक्षश्च तालकेतुश्च वीर्य्यवान् । एते मनुष्यवध्यास्तु दनोः पुत्त्रान्वयाः स्मृताः ॥” इत्यग्निपुराणम् ॥ (अयं हि बलदेवेन निहतः । यथा, भागवते । १० स्कन्धे १८ । अध्याये । “तत्रोपाहूय गोपालान् कृष्णः प्राह विहार- वित् । हे गोपा विहरिष्यामो द्वन्द्वीभूय यथायथम् ॥ तत्र चक्रुः परिवृढौ गोपा रामजनार्द्दनौ । कृष्णसङ्घट्टिनः केचिदासन् रामस्य चापरे ॥ आचेरुर्विविधाः क्रीडा वाह्यवाहकलक्षणाः । यत्रारोहन्ति जेतारो वहन्ति च पराजिताः ॥” “उवाह कृष्णो भगवान् श्रीदामानं पराजितः । वृषभं भद्रसेनस्तु प्रलम्बो रोहिणीसुतम् ॥ अविषह्यं मन्यमानः कृष्णं दानवपुङ्गवः । वहन् द्रुततरं प्रागादवरोहणतः परम् ॥” “अथागतस्मृतिरभयो रिपुं बलो विहायसार्थमिव हरन्तमात्मनः । रुषाहनच्छिरसि दृढेन मुष्टिना सुराधिपो गिरिमिव वज्ररंहसा ॥ स आहतः सपदि विशीर्णमस्तको मुखाद्वमन् रुधिरमपस्मृतोऽसुरः । महारवं व्यसुरपतत् समीरयन् गिरिर्यथा मघवत आयुधाहतः ॥”) त्रपुषः । पयोधरः । लताङ्कुरः । शाखा । हार- भेदः । (भावे घञ् ।) प्रलम्बनम् । इति मेदिनी । बे, १३ ॥ (देशविशेषः । यथा, रामायणे । २ । ६८ । १२ । “न्यन्तेनापरतालस्य प्रलम्बस्योत्तरं प्रति । निषेवमाणास्ते जग्मुर्नदीं मध्येन मालिनीम् ॥” लम्बमाने, त्रि । यथा, महाभारते । १ । १९५ । १० । “गूढोत्तरांसान् भुजगेन्द्रभोग- प्रलम्बबाहून् पुरुषप्रवीरान् ॥”)
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
प्रलम्ब¦ त्रि॰ प्रलम्बते प्र + लम्ब--अच्।
१ प्रलम्वमाने
२ दनुपुत्रेअसुरभेदे पु॰ अग्निपु॰।
३ त्रपुषे (शशा)
४ पयोधरे
५ लताङ्क रे
६ गाथायां
७ हारभेदे मेदि॰। भावे घञ्।
८ प्रसम्बने
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
प्रलम्ब¦ mfn. (-म्बः-म्बा-म्बं)
1. Hanging down, depending from, pendulous.
2. Slow, dilatory. m. (-म्बः)
1. Depending, hanging on or from.
2. The new shoot or bud of a creeping plant.
3. A garland of flowers worn round the neck.
4. A branch.
5. The female breast.
6. The name of a Daitya, killed by BALARA4MA.
7. Head. E. प्र before, लवि to oppose, aff. अच् |
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
प्रलम्ब [pralamba], a.
Pendulous, hanging down; as in प्रलम्ब- केश.
Prominent; as in प्रलम्बनासिकः.
Slow, dilatory.
म्बः Hanging on or from, depending.
Anything hanging down.
A branch.
A garland worn round the neck.
A kind of necklace.
The female breast.
Tin or lead.
N. of a demon killed by Balarāma.
A shoot of the vine-palm.
A cucumber.
A verse (गाथा). -Comp. -अण्डः a man with hanging testicles. -घ्नः, -मथनः, -हन् m. epithets of Balarāma. -बाहु, -भुज a. One whose arms hang down; Mb.3.284.26.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
प्रलम्ब mf( आ)n. hanging down , depending , pendent , pendulous (generally ibc. ) Ka1tyS3r. Sch. MBh. Hariv. R.
प्रलम्ब mf( आ)n. bending the upper part of the body forward MBh.
प्रलम्ब mf( आ)n. prominent MW.
प्रलम्ब mf( आ)n. slow , dilatory W.
प्रलम्ब m. hanging on or from , depending L.
प्रलम्ब m. a branch L.
प्रलम्ब m. a shoot of the vine-palm L.
प्रलम्ब m. a cucumber Bhpr.
प्रलम्ब m. a garland of flowers worn round the neck W.
प्रलम्ब m. a kind of necklace of pearls L.
प्रलम्ब m. the female breast L.
प्रलम्ब m. tin (?) W.
प्रलम्ब m. N. of a दैत्यslain by बलरामor कृष्णMBh. Hariv. Katha1s. etc.
प्रलम्ब m. of a mountain R.
प्रलम्ब m. ( f( आ). N. of a राक्षसीBuddh. )
Purana index
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
--An Asura friend of Kamsa; फलकम्:F1: भा. II. 7. ३४; X. 2. 1; Br. III. 6. १५; IV. २९. १२३; Vi. V. 1. २४; 4. 1-2; १५. 1.फलकम्:/F in the guise of a gopa, was admitted to the games by कृष्ण's playmates, as कृष्ण had decided on his death. In a game राम was to carry on his back the Assura. While doing so, the Asura grew to a huge size to defeat राम. By the fist of his hand, राम broke his head and killed him. फलकम्:F2: भा. X. १८. १७-30; २०. 1; ४३. ३०; ४६. २६; ५१. ४२; Vi. V. 9. १३ to the end; वा. ६८. १५.फलकम्:/F
Purana Encyclopedia
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
PRALAMBA II : An asura (demon). He attacked Śrī Kṛṣṇa and Balarāma and was killed by Balarāma. (10th Skandha, Bhāgavata).
_______________________________
*2nd word in left half of page 600 (+offset) in original book.