सामग्री पर जाएँ

प्रसर्पण

विकिशब्दकोशः तः

यन्त्रोपारोपितकोशांशः

[सम्पाद्यताम्]

कल्पद्रुमः

[सम्पाद्यताम्]

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

प्रसर्पणम्, क्ली, (प्र + सृप् + ल्युट् ।) गमनम् । प्रस रणम् । प्रपूर्ब्बसृपधातोर्भावेऽनट्प्रत्ययः ॥ (यथा, महाभारते । ३ । १२९ । ६ । “प्रसर्पणं महीपाल ! रौप्यायाममितौजसः ॥” गतिसाधने, त्रि । यथा, ऋग्वेदे । १० । ६० । ७ । “इद तव प्रसर्पणं सुबन्धवेहि निरिहि ॥” “वर्त्तमानेदं तव शरीरं तव प्रसर्पणं प्रकर्षेण सर्पणसाधनम् ॥” इति तद्भाष्ये सायनः ॥)

वाचस्पत्यम्

[सम्पाद्यताम्]

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

प्रसर्पण¦ न॰ प्र + सृप--ल्युट्। सैन्यानां सर्वतोव्याप्तौ अस्यस्त्रीत्वञ्च तत्र ङीष्।

शब्दसागरः

[सम्पाद्यताम्]

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

प्रसर्पण¦ n. (-णं)
1. Spreading, stretching, expanding.
2. Going, proceed- ing. E. प्र before, सृप् to go, aff. ल्युट् |

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

प्रसर्पणम् [prasarpaṇam], 1 Going or moving forward, advancing.

Pervading, spreading in all directions.

Entering the सदस्.

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

प्रसर्पण/ प्र- n. going forwards , entering( loc. ) MBh.

प्रसर्पण/ प्र- n. = सर्पA1s3vS3r.

प्रसर्पण/ प्र- n. a place of refuge , shelter RV.

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

प्रसर्पण न.
(प्र + सृप् + ल्युट्) ऋत्विजों द्वारा ‘सदस्’ से ‘आस्ताव’ तक बहिष्पवमान को गाने के लिए (कतारबद्ध होकर) किया गया कर्मकाण्डीय सह सञ्चरण, इसमें पाँच अथवा छः ऋत्विज् एवं यजमान भाग लेते है। अध्वर्यु सबसे आगे चलता है, वे एक दूसरे के परिधान को पकड़े रहते हैं। वे चुपचाप अपने शिर को झुकाकर, होठों को चाटते हुए एवं आखेट के लिए हिरण की खोज करने वाले आखेटक के तरीके से बर्ताव करते हुए (क्योंकि यज्ञ एक हिरण है) प्रस्थान करते हैं, आप.श्रौ.सू. 12.17.3-4; बौ.श्रौ.सू. 7.7 प्रसर्पण-संज्ञक इस सञ्चरण के दौरान गानकर्ता अपने आप में पकड़े हुए दर्भपत्र को दक्षिण की ओर फेंक देते हैं, CH 171. प्रातः सवन के समय ऋत्विज् लोग बाद में सदस् एवं विभिन्न वस्तुओं को श्रद्धाञ्जलि देने के लिए बढ़ते हैं, बौ.श्रौ.सू. 7.1०-11. धिष्ण्याओं को श्रद्धाञ्जलि अर्पित करने के लिए माधन्दिन सवन में भी, बौ.श्रौ.सू. 8.1. जब वे लौटते हैं तो उसी मार्ग का अनुसरण करते हैं, आप.श्रौ.सू. 12.29.16। प्रसर्पण

"https://sa.wiktionary.org/w/index.php?title=प्रसर्पण&oldid=502782" इत्यस्माद् प्रतिप्राप्तम्