प्राणद

यन्त्रोपारोपितकोशांशः

कल्पद्रुमः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

प्राणदम्, क्ली, (प्राणं प्राणनं बलं वा ददातीति । प्राण + दा + “आतोऽनुपेति ।” ३ । २ । ३ । इति कः ।) जलम् । रक्तम् । इति हेमचन्द्रः । ४ । १३६ ॥ (प्राणदातरि, त्रि । यथा, कथा- सरित्सागरे । २८ । ९ । “अर्थप्रदानमेवाहुः संसारे सुमहत् तपः । अर्थदः प्राणदः प्रोक्तः प्राणा ह्यर्थेषु कीलिताः ॥”)

प्राणदः, पुं, (प्राणं ददातीति । दा + कः ।) जीवकवृक्षः । इति राजनिर्घण्टः ॥

वाचस्पत्यम्

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

प्राणद¦ न॰ प्राणं प्राणनं बलं वा ददाति पुष्णाति द्यति वादा दो--वा--क।

१ जले तस्य यथा प्राणोपकारकत्वं तथाप्राणशब्दे छा॰ उ॰ वाक्ये दर्शितम्।

२ रक्ते च हेमच॰।

३ जीवकवृक्षे पु॰ राजनि॰

४ हरीतक्याम्

५ ऋद्धिवृक्षे चस्त्री राजनि॰।

६ प्राणदातृमात्रे त्रि॰
“किमाश्चर्य्यंक्षारदेशे प्राणदा यमदूतिका” तद्भटः।

७ विष्णौ पु॰ तस्यप्रलये सर्वप्राणच्छेदकत्वात्तद्दातृत्वमिति नामद्वयम् प्राण-शब्दे उदा॰ दृश्यम्।

शब्दसागरः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

प्राणद¦ mfn. (-दः-दा-दं) Who or what gives life. n. (-दं)
1. Water.
2. Blood. E. प्राण life and द who gives.

Monier-Williams

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

प्राणद/ प्रा mf( आ)n. life-giving , saving or preserving life AV. etc.

प्राणद/ प्रा m. Terminalia Tomentosa or Coccinia Grandis L.

प्राणद/ प्रा m. N. of ब्रह्माL.

प्राणद/ प्रा m. of विष्णुA.

प्राणद/ प्रा m. a species of bulbous plant L.

प्राणद/ प्रा m. Commelina Salicifolia L.

प्राणद/ प्रा m. (with गुडिका)a kind of pill used as a remedy for hemorrhoids L.

प्राणद/ प्रा n. water L.

प्राणद/ प्रा n. blood L.