यन्त्रोपारोपितकोशांशः

वाचस्पत्यम्

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

प्रायणीय¦ त्रि॰ प्रायणं आरम्भदिनं तत्र विहितः छ।

१ प्रारम्भदिने

२ गवामयनप्रथमाहादौ च विहिते अतिरात्रेयागभेदे च
“प्रायणीयेऽद्य सुत्यामेके” कात्या॰ श्रौ॰

१२ ।

६ ।

२६
“प्रायणीयोऽतिरात्र एवाह साध्यः” देव-नाथः। ताण्ड्य॰ ब्रा॰

४ ।

२ ।

१ ।

२ भाष्ये द्वितीयाह-स्यैव प्रायणीयसंज्ञा तन्निरुक्तिश्च दर्शिता यथा
“प्रायणीयमेतदहर्भवति” मू॰।
“एतद्वक्ष्यमाणमहः प्रा-यणीयं प्रकर्षेण यान्ति गच्छन्ति स्वर्गमनेनोत व्युत्-पत्तेः। एतत्संज्ञं गवामयनस्य द्वितीयमहरनुष्ठेयं भ-वति। यद्यपि श्रुत्यन्तरे प्रथमविहितस्थातिरात्रस्थैवप्रायणीय इति संज्ञा प्रसिद्धा तथापि प्रथमोत्तमयोरति-रात्रयोः सर्वत्र साधारणत्वादस्यैवाह्नो गवामयने असा-धारणं प्राथम्यमिति कृत्वा एतदादिकं गवायनस्वरूप-मित्यस्मिन् द्वितीयेऽहनि प्रायणीयशब्दोऽत्र प्रयुज्यते। उक्तमहन्नौमनिर्वचनद्वरा प्रशंसति” भा॰
“प्रायणीयेन वाअह्ना देवाः स्वर्गं लोकं प्रायन् यत् प्रायंस्तत् प्रायणीयस्यप्रायणीयत्वम्” मू॰
“पुरा देवाः प्रायणीयेन प्रायणीया-ख्येन खल्वह्ना स्वर्गं लोकं प्रायन् प्राप्ताः यद्यस्मात्प्रायन् स्वर्गं प्रागमन् तस्मादस्याह्नः प्रायणीयत्वं प्राय-णीयसाधारणत्वात् प्रायणीयमिति नाम सम्पन्नम्” भा॰। तदहः कर्त्तव्यत्वादतिरात्रस्य प्रायणीयसंज्ञेति बोध्यम्।

Apte

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

प्रायणीय [prāyaṇīya], a. Introductory, initial, initiatory. -यम् The first.

यः An introductory libation at a Soma sacrifice; त्वं प्रायणीयोदयनीयदंष्ट्रः Bhāg.3.13.37.

The first day of a Soma sacrifice.

Monier-Williams

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

प्रायणीय/ प्रा mfn. relating to the entrance or beginning , introductory Br. A1s3vS3r.

प्रायणीय/ प्रा m. ( scil. यागor कर्म-विशेषor अतिरात्र)the introductory libation or the first day of a सोमsacrifice Br. S3rS.

प्रायणीय/ प्रा n. =( m. ) ib. (640156 -त्वn. Kapisht2h. )