ब्रह्मज्ञानम्

यन्त्रोपारोपितकोशांशः

कल्पद्रुमः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

ब्रह्मज्ञानम्, क्ली, (ब्रह्मणि ब्रह्मविषये यज्ज्ञानम् ।) ब्रह्मविषयकज्ञानम् । इति समञ्जसावृत्तिः ॥ * ॥ तत्त्वमस्यादिवाक्यजन्यप्रतिफलितवृत्त्यारूढ- ज्ञानम् । इति वेदान्तलघुचन्द्रिका ॥ “मिथ्या- हरिं संस्थाप्य देहेऽब्जे ध्यायन् योगी च मुक्तिभाक् ॥ आत्मानमात्मना केचित् पश्यन्ति ध्यानचक्षुषः । सांख्यबुद्ध्या तथैवान्ये योगेनान्ये तु योगिनः ॥ ब्रह्मप्रकाशकं ज्ञानं भवबन्धविभेदकम् । तत्रैकचित्ततायोगो मुक्तिदो नात्र संशयः ॥ जितेन्द्रियान्तःकरणो ज्ञानतृप्तो हि यो भवेत् । स मुक्तः कथ्यते योगी परमात्मन्यवस्थितः ॥ आसनस्थानविधयो न योगस्य प्रसाधकाः । विलम्बजनकाः सर्व्वे विस्ताराः परिकीर्त्तिताः ॥ शिशुपालः सिद्धिमागात् स्मरणाभ्यासमौरवात् । आश्रमाः सर्व्व एवेह पूर्ब्बरात्रे परे तथा ॥ योगाभ्यासं प्रकुर्व्वन्तः पश्यन्त्यात्मानमात्मना । सर्व्वभूतेषु कारुण्यं विद्बेषं विषयेषु च ॥ गुप्तशिश्नोदरादिञ्च कुर्व्वन् योगी विमुच्यते । इन्द्रियैरिन्द्रियार्थांस्तु न जानाति नरो यदा ॥ काष्ठवत् ब्रह्मसंलीनो योगयुक्तस्तदा भवेत् ॥ सर्व्वे वर्णाः स्त्रियः सर्व्वाः कृत्वा पापानि भस्मसात् । ध्यानाग्निनामलाः सन्तो लभन्ते परमां गतिम् । मथनात् दृश्यते ह्मग्निस्तद्बत् ध्यानेन वै हरिः ॥ ब्रह्मात्त्मनोर्यदेकत्वं स योगश्चोत्तमोत्तमः ॥ वाह्यैरुपायैर्मुक्तिर्न नान्तःस्थैः स्याद्यमादिभिः । सांख्यज्ञानेन योगेन वेदान्तश्रवणेन च । प्रत्यक्षतात्मनो या हि सा मुक्तिरभिधीयते ॥ अनात्मन्यात्मरूपत्वमसतः सत्स्वरूपता । दुःखाभावे तथा सौख्यं माया विद्याविना- शिनी ॥” इति गारुडे ब्रह्मज्ञाने २४० अध्यायः ॥

Purana index

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

--one of the four means of attaining मुक्ति। वा. १०५. १६.