ब्रह्मदण्ड
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
ब्रह्मदण्डः, पुं, (ब्रह्मणो ब्राह्मणस्य दण्डः सिद्ध- यष्टिः ।) ब्राह्मणयष्टिका । इति शब्दचन्द्रिका ॥ वशिष्ठस्य सिद्धयष्टिः । यथा, -- “धिग्वलं क्षत्त्रियबलं ब्रह्मतेजो बलं बलम् । एकेन ब्रह्मदण्डेन बहवो नाशिता मम ॥” इति रामायणे विश्वामित्रवाक्यम् ॥ (ब्रह्मणो ब्राह्मणस्य शापरूपो दण्डः ।) ब्रह्म- शापः । यथा, -- “ब्रह्मदण्डहता ये च विद्युदग्निहताश्च ये । तेषामुद्धरणार्थाय इमं पिण्डं ददाम्यहम् ॥” इति तिथ्यादितत्त्वम् ॥ (अयं हि राजधर्म्मे शत्रुनाशनोपायः । यदुक्तं महाभारते । २ । ५ । १२३ । “कच्चिदस्त्राणि सर्व्वाणि ब्रह्मदण्डश्च तेऽनघ ! । विषयोगास्तथा सर्व्वे विदिताः शत्रुनाशनाः ॥”)
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
ब्र(व्र)ह्मदण्ड¦ पु॰ ब्रह्मणो दण्डः।
१ ब्रह्मणदण्डे
२ अभि-शापरूपे दण्डे
“ब्रह्मदण्डहता ये च विद्युदग्निहताश्चये” ति॰ त॰ षोडशीश्राद्धमन्त्रः।
३ वसिष्ठसिद्धयष्टिरूपेदण्डे च।
“धिग्बलं क्षत्रियबलं ब्रह्मतेजो बलं परम्। एकेन ब्रह्मदण्डेन बहवो नाशिता मम” रामा॰ अयो॰विश्वामित्रवाक्यम्।
४ ब्राह्मणयष्टिवृक्षे शब्दच॰।
५ विप्रलयष्टौ च।
६ केतुभेदे वृ॰ स॰
११ अ॰। केतुशब्दे दृश्यम्।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
ब्रह्मदण्ड¦ m. (-ण्डः)
1. A plant. see ब्रह्मयष्टि।
2. A curse, an anathema.
3. The tribute paid to a Bra4hmana in the shape of a fine. E. ब्रह्म a Bra4hman and दण्ड a stick.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
ब्रह्मदण्ड/ ब्रह्म--दण्ड m. " ब्रह्मा's staff " , N. of a mythical weapon MBh. Hariv. R.
ब्रह्मदण्ड/ ब्रह्म--दण्ड m. the curse of a Brahman Pur. Ra1jat. ( v.l. ब्राह्म-द्)
ब्रह्मदण्ड/ ब्रह्म--दण्ड m. N. of शिवMBh.
ब्रह्मदण्ड/ ब्रह्म--दण्ड m. Clerodendrum Siphonantus L.
ब्रह्मदण्ड/ ब्रह्म--दण्ड m. N. of a partic. केतुVar.
ब्रह्मदण्ड/ ब्रह्म--दण्ड m. of a prince VP.
Purana index
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
--the rod of punishment of the creator; फलकम्:F1: M. २४५. 2; २४९. ६५.फलकम्:/F the punishment to the Sagaras; they live in hell. फलकम्:F2: Br. III. ५३. ४५; ५४. 8, २५; ५६. ३५.फलकम्:/F
Purana Encyclopedia
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
Brahmadaṇḍa : m.: A weapon of Brahman (Nī., however, brahmadaṇḍa ābhicārikavidyā on 2. 5. 122, Bom. Ed.).
Described as ‘very fierce’ (mahāghora), ‘having lustre like the fire on the Doom's Day’ (kālāgnisamatejas) 1. 49. 24; Nārada asked Yudhiṣṭhira whether he knew the use of the Brahmadaṇḍa 2. 5. 111; one of the weapons placed by Śiva on his chariot when it was made ready for the fight with the Tripuras (other weapons placed on the chariot being Kāladaṇḍa, Rudradaṇḍa) 8. 24. 79; Brahmadaṇḍa used for various comparisons:
(1) the śakti hurled by Yudhiṣṭhira at Śalya and which killed him was said to be ‘unfailing’ (amoghā) like the Brahmadaṇḍa 9. 16. 42;
(2) the arrows of Arjuna which struck Bhīṣma (6. 114. 57) had the touch of Brahmadaṇḍa (brahmadaṇḍasamasparśāḥ); and the arrows with which Droṇa fought with Dhṛṣṭadyumna had the lustre of Brahmadaṇḍa (śarāṁś ca brahmadaṇḍābhān) 7. 164. 122; the arrows of Rāma that killed Rāvaṇa looked like a raised Brahmadaṇḍa 3. 274. 27;
(3) the gadā of Bhīma compared with a raised Brahmadaṇḍa 5. 50. 8;
(4) Rāvaṇa hurled a śūla at Rāma which looked like a raised Brahmadaṇḍa 3. 274. 19;
(5) Garuḍa, flying in the sky, appeared to Kaśyapa, his father, like a raised Brahmadaṇḍa 1. 26. 7;
(6) enraged Sudhanvan, the son of Aṅgiras, looked like the burning Brahmadaṇḍa 2. 61. 62;
(7) the fear of the sacrificial fire which the snake Vāsuki entertained due to his mother's curse compared with Brahmadaṇḍa 1. 49. 22-24; (1. 52. 22 ?); [Brahmadaṇḍa also means ‘punishment inflicted by the curse of a Brāhmaṇa’ 1. 2. 220; 16. 4. 38].
_______________________________
*3rd word in right half of page p119_mci (+offset) in original book.
previous page p118_mci .......... next page p120_mci
Mahabharata Cultural Index
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
Brahmadaṇḍa : m.: A weapon of Brahman (Nī., however, brahmadaṇḍa ābhicārikavidyā on 2. 5. 122, Bom. Ed.).
Described as ‘very fierce’ (mahāghora), ‘having lustre like the fire on the Doom's Day’ (kālāgnisamatejas) 1. 49. 24; Nārada asked Yudhiṣṭhira whether he knew the use of the Brahmadaṇḍa 2. 5. 111; one of the weapons placed by Śiva on his chariot when it was made ready for the fight with the Tripuras (other weapons placed on the chariot being Kāladaṇḍa, Rudradaṇḍa) 8. 24. 79; Brahmadaṇḍa used for various comparisons:
(1) the śakti hurled by Yudhiṣṭhira at Śalya and which killed him was said to be ‘unfailing’ (amoghā) like the Brahmadaṇḍa 9. 16. 42;
(2) the arrows of Arjuna which struck Bhīṣma (6. 114. 57) had the touch of Brahmadaṇḍa (brahmadaṇḍasamasparśāḥ); and the arrows with which Droṇa fought with Dhṛṣṭadyumna had the lustre of Brahmadaṇḍa (śarāṁś ca brahmadaṇḍābhān) 7. 164. 122; the arrows of Rāma that killed Rāvaṇa looked like a raised Brahmadaṇḍa 3. 274. 27;
(3) the gadā of Bhīma compared with a raised Brahmadaṇḍa 5. 50. 8;
(4) Rāvaṇa hurled a śūla at Rāma which looked like a raised Brahmadaṇḍa 3. 274. 19;
(5) Garuḍa, flying in the sky, appeared to Kaśyapa, his father, like a raised Brahmadaṇḍa 1. 26. 7;
(6) enraged Sudhanvan, the son of Aṅgiras, looked like the burning Brahmadaṇḍa 2. 61. 62;
(7) the fear of the sacrificial fire which the snake Vāsuki entertained due to his mother's curse compared with Brahmadaṇḍa 1. 49. 22-24; (1. 52. 22 ?); [Brahmadaṇḍa also means ‘punishment inflicted by the curse of a Brāhmaṇa’ 1. 2. 220; 16. 4. 38].
_______________________________
*3rd word in right half of page p119_mci (+offset) in original book.
previous page p118_mci .......... next page p120_mci