ब्रह्मयोनि
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
ब्रह्मयोनिः, पुं, (ब्रह्मणो योनिरुत्पत्तिस्थानम् ।) ब्रह्मगिरिः । इति शब्दरत्नावली ॥ (ब्रह्मप्राप्ति- कारणब्रह्मध्यानम् । यथा मनुः । १० । ७४ । “ब्राह्मणा ब्रह्मयोनिस्था ये स्वकर्म्मण्यवस्थिता । ते सम्यगुपजीवेषुः षट् कर्म्माणि यथाक्रमम् ॥” “ये ब्राह्मणा ब्रह्मप्राप्तिकारणब्रह्मध्याननिष्ठाः स्वकर्म्मानुष्ठाननिरताश्च ते षट्कर्म्माणि वक्ष्य- माणान्यध्यापनादीनि क्रमेण सम्यगनुतिष्ठेषुः ॥” इति तट्टीकायां कुल्लूकभट्टः ॥ अपरस्य ब्रह्मणो योनिरुत्पत्तिकारणम् । यद्वा ब्रह्म सत् योनिः सर्व्वेषामुत्पत्तिकारकं ब्रह्म । यथा, मुण्डकोप- निषदि । ३ । १ । ३ ॥ “यदा पश्यः पश्यते रुक्मवर्णम् कर्त्तारमीशं पुरुषं ब्रह्मयोनिम् ॥” तीर्थविशेषः । यथा महाभारते । ३ । ८३ । १३१ । “ब्रह्मयोनिं समासाद्य शुचिः प्रयतमानसः । तत्र स्नात्वा नरव्याघ्र ! ब्रह्मलोकं प्रपद्यते ॥” ब्रह्मा योनिरुत्पत्तिकारणं यस्य इति विग्रहे वाच्यलिङ्गः । यथा रघौ । १ । ६४ । “त्वयैवं चिन्त्यमानस्य गुरुणा ब्रह्मयोनिना । सानुबन्धा कथं न स्युः सम्पदो मे निरापदः ॥” यथा च मार्कण्डेये । २३ । ३० । जगद्धात्रीमहं देवी मारिराधयिषुः शुभाम् । स्तोष्ये प्रणम्य शिरसाब्रह्मयोनिं सरस्वतीम् ॥”)
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
ब्र(व्र)ह्मयोनि¦ पु॰ ब्रह्मणो योनिरुतपत्तिरत्र।
१ ब्रह्मगिरौशब्दर॰।
२ ब्रह्मप्राप्त्युपायज्ञाननिष्ठायाञ्च
“ब्राह्मणा ब्रह्मयोनिस्थाः” मनुः
३ ब्रह्मोत्पन्ने त्रि॰।
४ सरस्वत्यांस्त्री ङिप्।
“सरस्वत्यास्तु तीरे यः संत्यजेदात्मनस्तनुम्। पृथूदकं जप्यपरो नैनं श्रोमरणं लभेत्। तत्रैव ब्रह्मयोन्यस्ति ब्रह्मणा यत्र निर्मिता। पृथूदकं समाश्रित्य सरस्यत्यास्तटे स्थितः। चतुर्वणस्य सृष्ट्यर्थमात्मज्ञानपरो-ऽभवत्। तस्याभिधा यतः स्तुष्ठिर्ब्रह्मणोऽव्यक्र्तजन्मनः। [Page4599-b+ 38] सुखतो ब्राह्मणा जाता बाहुभ्यां क्षत्रियास्तथा। ऊरु-भ्यां वैश्यजातीयाः पद्भ्यां शूद्रास्ततोऽभवन्। चातु-र्वर्ण्यं ततो दृष्ट्वा आश्रमस्थान् सुतांस्ततः। एवं प्रति-ष्ठितं तीर्थं ब्रह्मवोनीति संज्ञितम्। तत्र स्नात्वा मुक्ति-कामः पुनर्योनिं न पश्यति” वामनपु॰
३८ अ॰ उक्तेतीर्थभेदे स्त्री वा ङीप्।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
ब्रह्मयोनि¦ m. (-निः) A particular mountain. Adj. Sprung from BRAHMA
4. E. ब्रह्म and योनि place of production.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
ब्रह्मयोनि/ ब्रह्म--योनि f. original source or home in ब्रह्मTA1r. (646940 -स्थmfn. " abiding in -Br ब्रह्म" or " intent on the means of union with -Br ब्रह्म" Mn. x , 74 )
ब्रह्मयोनि/ ब्रह्म--योनि f. N. of a place of pilgrimage (also नी) MBh. Pur.
ब्रह्मयोनि/ ब्रह्म--योनि f. of a mountain(= -गिरि) L.
ब्रह्मयोनि/ ब्रह्म--योनि mfn. having one's source or home in ब्रह्मS3a1n3khGr2.
ब्रह्मयोनि/ ब्रह्म--योनि mfn. descended or sprung from ब्रह्माRagh. Ma1rkP.
Purana Encyclopedia
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
Brahmayoni : f.: Name of a tīrtha.
A. Holiness: Having reached this tīrtha and having bathed there one who is pure and has controlled his mind (śuciḥ prayatamānasaḥ) reaches the world of Brahman and purifies his family up to seven generations; there is no doubt about that (punāty āsaptamaṁ caiva kulaṁ nāsty atra saṁśayaḥ) 3. 81. 121.
B. Epic event: Balarāma went there from the Agnitīrtha; he bathed there and gave riches of various kinds; from there he went to the Kauberatīrtha 9. 46. 20, 22.
C. Mythological event: Brahmadeva created (the worlds) there; having bathed there with all the gods Brahmadeva, formerly, created according to the rites foods for gods (sasarja bhagavān yatra sarvalokapitāmahaḥ/tatrāplutya tato brahmā saha devaiḥ prabhuḥ purā/sasarja cānnāni tataḥ devatānāṁ yathāvidhi) 9. 46. 21.
_______________________________
*2nd word in left half of page p397_mci (+offset) in original book.
Mahabharata Cultural Index
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
Brahmayoni : f.: Name of a tīrtha.
A. Holiness: Having reached this tīrtha and having bathed there one who is pure and has controlled his mind (śuciḥ prayatamānasaḥ) reaches the world of Brahman and purifies his family up to seven generations; there is no doubt about that (punāty āsaptamaṁ caiva kulaṁ nāsty atra saṁśayaḥ) 3. 81. 121.
B. Epic event: Balarāma went there from the Agnitīrtha; he bathed there and gave riches of various kinds; from there he went to the Kauberatīrtha 9. 46. 20, 22.
C. Mythological event: Brahmadeva created (the worlds) there; having bathed there with all the gods Brahmadeva, formerly, created according to the rites foods for gods (sasarja bhagavān yatra sarvalokapitāmahaḥ/tatrāplutya tato brahmā saha devaiḥ prabhuḥ purā/sasarja cānnāni tataḥ devatānāṁ yathāvidhi) 9. 46. 21.
_______________________________
*2nd word in left half of page p397_mci (+offset) in original book.