ब्रह्मराक्षस

यन्त्रोपारोपितकोशांशः

कल्पद्रुमः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

ब्रह्मराक्षसः, पुं, (आदौ ब्रह्मा ब्राह्मणः पश्चात् राक्षसः कुकर्म्मभिः राक्षसयोनिं गतः ।) भूतविशेषः । यथा, -- “संयोगं पतितैर्गत्वा परस्यैव च योषितम् । अपहृत्य च विप्रस्वं भवति ब्रह्मराक्षसः ॥” इति मानवे । १२ । ६० ॥ (स च यज्ञविनाशकारी भूतयोनिगतत्वात् । यथा, रामायणे । १ । ११ । २१ । “शक्योऽवाप्तुमयं यज्ञो नाशक्तेन महीक्षिता । नचैवाश्रद्दधानेन न चाल्पद्रविणेन च ॥ छिद्रं हि मृगयन्त्यत्र यज्ञघ्ना ब्रह्मराक्षसाः ॥”) महादेवस्य गणविशेषः । यथा, -- “डाकिनीर्जातुधानांश्च वेतालान् सविनायकान् । भूतमातृपिशाचांश्च कुष्माण्डान् ब्रह्मराक्ष- सान् ॥” इति श्रीभागवते बाणयुद्धे ६३ अध्यायः ॥ पारिभाषिकब्रह्मराक्षसाः । यथा, -- “मूर्खः स्त्री कच्छपश्चैव वाजी वधिर एव च । गृहीतार्थं न मुञ्चन्ति पञ्चैते ब्रह्मराक्षसाः ॥” इति व्यवहारप्रदीपः ॥

वाचस्पत्यम्

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

ब्रह्मराक्षस¦ पु॰ ब्र(व्र)ह्मा विप्रोऽपि कुकर्मभिः राक्षसः। कुकर्मणा विप्रयोनितो राक्षसरूपतां प्राप्ते भूतभेदे
“संयोगं पतितैर्गत्वा परस्य योषितं तथा। अपहृत्यच विप्रस्वं भवति ब्रह्मराक्षसः” इति मनुः। पतितप्रति-ग्रहेऽपि तद्योनिप्राप्तिः भा॰ आनु॰

११ अ॰ दर्शिता। तच्च वाक्यं अधर्मशब्दे

१२

१ पृ॰ दर्शितं तच्च न हरि-वंशवाक्यं किन्तु अनुशासनपर्वीयमिति बोध्यम्। पारिभाषिकब्रह्मराक्षसा यथा
“मूर्खः स्त्री कच्छपश्चैववाजी बधिर एव च। गृहीतार्थं न सुञ्चन्ति पञ्चैतेब्रह्मराक्षसाः” व्यवहारप्रदीपः।

२ सिवानुचरभेदे भाग॰

१० ।

६३ अ॰।

Monier-Williams

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

ब्रह्मराक्षस/ ब्रह्म--राक्षस m. a kind of evil demon , the ghost of a Brahman who led an unholy life Mn. MBh. etc.

ब्रह्मराक्षस/ ब्रह्म--राक्षस m. a species of plant L.